Hergebruik oude gebouwen zorgt voor opbloei van steden

Paleis Soestdijk, straks het Nationaal Historisch Museum? Foto anp

De opgave van dit decennium is om initiatieven en oud vastgoed met elkaar te verbinden. Het Nationaal Historisch Museum kan geschiedenis schrijven.

De hysterie rond de nieuwbouw van het Nationaal Historisch Museum (NHM) was net weggeëbd, toen begin deze maand de discussie werd aangezwengeld om Paleis Soestdijk als fysieke vestigingsplaats voor het NHM te benutten. Het is een voorstel dat erg past bij dit tijdperk: nieuwe ontwikkelingen stagneren, en ineens wordt weer mogelijk wat decennialang niet bespreekbaar was: hergebruik van bestaand vastgoed.

Het blijft voor buitenstanders best een beetje vaag wat een Nationaal Historisch Museum moet voorstellen. Waarom koop je niet een goed naslagwerk als je iets over onze geschiedenis wilt weten? Het NHM heeft geen vanzelfsprekend bestaansrecht. Dat is misschien de reden waarom het NHM zich - meer dan andere musea - al voor de totstandkoming definieert via het gebouw waar het in moet komen. Dat is tenminste iets tastbaars.

Al in het discussiestuk van de initiatiefnemers uit 2008 gaan de eerste 5 van 14 punten uitsluitend over het 'waar' in plaats van - wat je zou verwachten - over het 'waarom'. Ook de aandacht die het NHM afgelopen jaar kreeg ging niet over de inhoud maar over de huisvesting. Niet het feit dat het zou komen was spraakmakend, maar dat het niet zou komen. In ieder geval geen nieuwbouw. En nu staat het ineens weer in de belangstelling door de mogelijke huisvesting in Paleis Soestdijk.

Vanuit het perspectief van de vastgoedwereld maakt dit vertwijfelde vastklampen aan een gebouw het NHM erg interessant voor toekomstige geschiedschrijving. Een document waardoor toekomstige generaties beter zouden kunnen begrijpen wat er in het begin van de 21ste eeuw in Nederland in de vastgoedwereld gebeurde, zou er als volgt uit kunnen zien: "De Nederlandse vastgoedwereld van de negentiger jaren van de 20ste eeuw en het begin van de 21ste eeuw kan het beste worden omschreven met twee woorden: 'alles kan'.

Uiteindelijk, aan het einde van deze periode van rijkdom en groei, kwam dit tot een climax in allerlei ontwerpen voor volledig op zichzelf staande gebouwen voor alsmaar specifiekere instituten. Zo ook de nieuwbouw voor het Nationaal Historisch Museum. Het ontwerp was een prachtige sculptuur, die zowel in de bossen als ook langs de brug in Arnhem kon worden geplaatst. Geen gebouw in dienst van mensen maar vooral in dienst van zichzelf. Een laatste stuiptrekking van wat men toen in architectenkringen 'Superdutch' noemde: als het maar design was, anders was en opviel, was het allang goed.

Toen de economische crisis uitbrak, werden alle nog niet uitgevoerde Superdutch-concepten meteen in de prullenbak gegooid. Te duur, te specifiek, te inflexibel om te reageren op veranderende omstandigheden. Daarmee leek ook een einde te komen aan het NHM, omdat het museum in oprichting zich al helemaal had vereenzelvigd met het gebouw (in plaats van andersom). Maar het NHM ging online door, met de intentie om 'fysiek' ergens te kunnen zijn.

Tegelijkertijd kampte Nederland met een enorm overschot aan leegstaand kantoorvastgoed, door veroudering en overproductie in de jaren daarvoor. Paleis Soestdijk - in wezen niets anders dan een wat overtrokken woon-werkcomplex op een peperdure locatie - was het vooraanstaande symbool van deze leegstandsproblematiek.

Ontwikkelaars, overheden en architecten realiseerden zich in die tijd dat vraag (een nieuw museum) en fysiek aanbod (Paleis Soestdijk) niet meer los van elkaar konden worden gezien zoals in de jaren daarvoor. De opgave van het tweede decennium van de 21ste eeuw was het, om op intelligente wijze initiatieven en gebouwen met elkaar te verbinden.

De combinatie Soestdijk-NHM zorgde voor een ware hype bij bouwend Nederland. Wat men al snel het 'Nationaal Hysterisch Museum' was gaan noemen, werd het begin van de vernieuwing van stadscentra, wijken en kantoorlocaties. Op deze wijze maakte de Nederlandse economie een ongelofelijke groeispurt door. Hoewel er ongeveer dertig jaar lang in het hele land helemaal niets nieuw werd gebouwd, ging de kwaliteit van de Nederlandse steden met enorme stappen erop vooruit. En ook al besloot het NHM geen tien jaar later, toen het Nederlandse koningshuis werd afgeschaft, om te verhuizen naar voormalig Paleis Noordeinde, dan zal de eerste huisvesting in Paleis Soestdijk toch in lengte ter dagen worden herinnerd als het begin van een nieuw tijdperk!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden