Herfstzwerven over de Veluwe

Precies een eeuw geleden erfden de inwoners van Lunteren een wandelbos van de notaris. De lapjes heide en woeste grond vormen nu een rijk bos met bijzondere naaldbomen.

Het is feest in het Lunterse Buurtbos. De bomen hebben zich in hun mooiste kleuren gehuld. Gele en bruine bladeren dwarrelen als confetti naar beneden. Kinderen schoppen joelend in stapels neergevallen exemplaren. Even later keert de rust weer als ze paddenstoelen ontdekken langs het pad. Ze laten hier met bosjes tegelijk hun hoedjes zien.

Er valt nog meer te vieren in het het Lunterse Buurtbos. Precies een eeuw geleden erfden de inwoners van Lunteren dit 'wandelbos' van notaris Van den Ham. Hij was ongeveer 25 jaar daarvoor begonnen met het opkopen van stukken grond, gemeenschappelijke markegronden die na de Markewet van 1886 verdeeld waren onder de rechthebbende boeren. Veel van hen hadden er geen moeite mee hun lapje heide of woeste grond te verkopen.

Maar Van den Ham dacht vooruit en in het groot en plantte overal bomen. Vanaf een gebouwtje bovenop de Galgenberg bekeek hij eens per week hoe de aanplant vorderde. Inmiddels is deze koepel uitgegroeid tot een toren. Op een overdekte bank kan de wandelaar even bijkomen. Daarvoor moet je eerst moe geworden zijn en dus lopen we maar door. Een klein paadje naast horecagelegenheid de Lunterse Boer brengt ons naar Pinetum de Dennenhorst. Schapen kijken nieuwsgierig naar het mensvolk dat op bezoek komt.

Wie van bijzondere naaldbomen houdt kan hier terecht voor 1200 soorten, variëteiten en cultivars. In de jaren 1930 begon een meneer Dinger met deze verzameling terwijl zijn broer, alweer een Lunterse notaris, verderop stukjes land opkocht. De verzameling grond van die notabele groeide uiteindelijk uit tot het huidige natuurgebied het Wekeromse Zand. Daar komen we via een draaihek. Heidekoeien liggen sloom op de grond te herkauwen. Deze koeien zijn net als moeflons uitgezet door de natuurbeheerders van het Gelders Landschap. Ze moeten helpen om hier de biodiversiteit te vergroten.

De middeleeuwers grepen al actief in in dit landschap, maar wel met andere bedoelingen. Bossen werden gekapt of afgebrand voor eigen gewin. Daardoor ontstond er heide. De mensen lieten daar vervolgens hun schapen grazen en staken heideplaggen af om de potstal mee te bedekken. Door intensieve beplagging en overbegrazing kwamen de onderliggende zandgronden vrij. En dat ging stuiven. Omdat de akkers langzaam onder het zand verdwenen werden er houtwallen opgeworpen. Deze buffers werden eeuwenlang aangelegd tussen de zandgebieden - waar ook de wind vandaan kwam - en de akkers.

Vanaf het eind van de negentiende eeuw ging men het anders aanpakken: er werd bos aangeplant op de plek van het stuifzand. Langzaam maar zeker werd het zand bedwongen. En toen dat bijna gelukt was kwam er een ommekeer. Men vond het jammer een van de weinige nog levende stuifzandgebieden van Europa helemaal te laten verdwijnen. En dus wordt een deel van honderd hectare met beleid in stand gehouden. De wind houdt het zand in beweging. Waar de wind niet komen kan, schieten buntgras en zandzegge wortel. Als die het stoere werk hebben gedaan kunnen ook (korst)mossen gedijen.

We lopen door naar een vergelijkbaar verhaal uit een andere tijd: de celtic fields. Wat er over is van deze akkerlandjes uit de IJzertijd is nog steeds als een ruitjespatroon in het landschap te herkennen, vooral op luchtfoto's. Het grootste deel van de akkertjes verdween door zandverstuivingen, maar ook de mens hielp een handje mee door het land te egaliseren en diep te ploegen. Voor er helemaal niets meer te zien zou zijn van deze oude menselijke bewoningsresten ging men de laatste overblijfselen koesteren. En vorig jaar werd hier zelfs een boerderij uit de IJzertijd gereconstrueerd.

Een tiener vraagt zich hardop af hoe ze weten dat zo'n bouwwerk er zo heeft uitgezien. Dat weten ze ook helemaal niet. De grondpaalconstructie is teruggevonden, maar hoe de constructie er daarboven uit zag blijft giswerk. Aangenomen wordt dat onze verre voorouders hun bouwmaterialen uit de directe omgeving betrokken. Maar dan weten we nog steeds niet hoe ze daarmee hun huizen vormgaven.

Geschiedenis gaat verloren, maar wordt ook gemaakt. Leg bijvoorbeeld als VVV-directeur een grote zwerfkei op de top van een heuvel met de tekst: middelpunt van Nederland. Ook al wordt dit geografische middelpunt ernstig betwist, Lunteren doet hier al sinds 1965 goede zaken mee. Hele volksstammen zijn inmiddels wel een keer gaan kijken naar deze kei bovenop de Lindeboomsberg. Slimme marketing avant la lettre.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Route
Sla linksaf bij de uitgang van NS-station Lunteren en weer linksaf over de spoorlijn de Boslaan in. Bij het witte sluithek bij het bos begint de geel-rode markering van het Veluws Zwerfpad. Na 5 kilometer kunt u rechtsaf door een draaihek naar het Wekeromse Zand voor de lange route. Blijf de zandweg met fietspad volgen voor de korte route en pak na circa 500 meter de markering weer op. De lange route verlaat het Wekeromse Zand door een hek. Sla daarna linksaf en na 1 kilometer bij de parkeerplaats weer linksaf voor het vervolg van de routemarkering. Wie (bijvoorbeeld met kinderen) nog korter wil wandelen kan op de hoek van de Boslaan en de Hessenweg linksaf slaan tot aan uitspanning de Goudsberg. Die ligt op 300 meter afstand van 'het middelpunt van Nederland'.

Oordeel
Het Lunterse Buurtbos is een charmant bos en ligt bovendien op steenworp afstand van NS-station Lunteren. Je kunt hier goed met kinderen wandelen, vanwege de variatie aan bospaadjes en hoogteverschillen. De Koepel, de schapen in het Pinetum en het 'middelpunt van Nederland' zijn leuke uitjes op de route. Ook de Celtic Fields met ijzerboerderij is een aardig mini-openluchtmuseum voor jong en ouder. Jammer genoeg rijdt er over de onverharde Boslaan autoverkeer. Het Wekeromse Zand is daarentegen autoloos. De variatie in bos, heide en stuifzand over onverharde paden maakt het aantrekkelijk om daar te wandelen. Doordat het mogelijk is bij deze rondwandeling om in lengte te variëren, kunnen zowel bescheiden wandelaars als doorstappers hier prima terecht.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden