Herfstwandeling langs de Amstel

De berm van het schelpenpaadje op de Amsteloever is drie weken geleden gemaaid. Toch bloeien met een paar bloemen weer rode klaver, paardebloem, perzikkruid, kamille, akkerdistel en kruldistel in het gras.

We zijn net bij de brug over de Amstel bij Ouderkerk begonnen aan een zes kilometer lange rondwandeling over de westelijke Amsteloever tot aan de Machineweg en door de Amstelveense Middelpolder terug.

Een tjiftjaf op trek naar het zuiden zingt alsof het lente is en halsbandparkieten krijsen in de bomen van het niet voor publiek toegankelijke landgoed Oostermeer.

Opvallend wit is een enkel pis pote van haagwinde in het deinende riet langs de rivieroever. Aan de overkant doemt achter de molen De Zwaan levensgroot de Arena op. Naast dat futuristische bouwsel de hoge kantoorgebouwen in de Bijlmer. De Amstel, rivier van de stad Amsterdam, zit ingeklemd in de infrastructuur van de Randstad en dat zul je weten ook.

Het is amper een kilometer lopen naar Wester-Amstel, de oudste van de drie nog overgebleven buitenplaatsen, die door welgestelde Amsterdammers aan de Amstel werden gebouwd. Die buitenplaatsen waren eenvoudiger dan de landgoederen aan de Vecht, meer boerderijen met schapenwei, park en groentekwekerij. Het huis Wester-Amstel dateert van 1720 en heeft veel functies gehad, van herenboerderij tot herberg. Nu houdt het Groengebied Amstelland, het recreatieschap dat het groengebied ten zuiden en oosten van Amsterdam beheert, er kantoor.

Moestuin en park
In de moestuin achter het huis met goudsbloemen, cichorei, hyssop, Oost-Indische kers, kool, marjolein, munt, lavas, agrimonie, peterselie en citroenmelisse wemelt het op de herfstasters van de zweefvliegen. Er staan twee meer dan drie meter hoge karmozijnbessen vol glanzend zwarte vruchten, vroeger gebruikt om suikerwerk te kleuren. Boven de tuin jaagt een laatste paardenbijter.

Het drie hectare grote park (tot 15 april open op werkdagen van 10 tot 16 uur) heeft nog dezelfde structuur als in de achttiende eeuw.

In de greppel naast de oprijlaan staan fakkels van de grote lisdodde en bloeit de laatste reuzenspringbalsemien. De oprijlaan eindigt in een rododendronbosquet, maar het park zelf heeft het karakter van een loofbos met iepen, beuken, zomereiken, linden, esdoorns en essen, vele overdekt met klimop.

Onder een dode boom vol houtzwammen liggen de dekschilden van een spinnende watertor. Werk van een boomvalk? Er leven hier vogels genoeg. We horen een boomkruiper, pimpelmezen, halsbandparkieten, alarmerende en zingende winterkoningen, tikkerende roodborsten, eksters, een gaai en overtrekkende vinken. Een buizerd miauwt boven de kastanjelaan. Misschien een trekker, maar dit jaar broedde ook een buizerdpaar in de Bovenkerkerpolder, hemelsbreed hooguit drie kilometer ver weg, voor zo'n grote vogel een eindje om.

Banpaal en kruithuis
Tot aan de banpaal aan de ene kant de met riet omzoomde rivier, aan de andere kant van de Amsteldijk wat halleboerderijen met kaaskelders eronder en knotwilgen langs een sloot. Tegenover de banpaal uit 1625, die de grens markeert die gebrandmerkte Amsterdamse bannelingen niet mochten overschrijden, staat aan de overzijde van de Amstel een kruithuis, kenbaar aan de hoge bliksemafleiders om de gebouwen en de hijsgiek op een uitspringende kade.

Bij het gemaal gaan we linksaf, langs de rechte Machinetocht door het onverveende bovenland van de Middelpolder. Na de overstort bij de Kostverlorenweg loopt de Machineweg rechtdoor naar de Amstelveense nieuwbouw.

Aan het eind van de Machineweg over het brugje linksaf de Bankrasweg op, die met een paar haakse bochten tussen het bovenland en de polder langs de ringvaart voert. Een aalscholver vliegt op uit de ringvaart, blauwe reigers vissen op de oever.

Op de stafkaart is een merkwaardig verschil te zien in verkavelingspatroon van het bovenland ten noorden en oosten van de Bankrasweg met de kaarsrechte, overal even brede kavels in de Middelpolder aan de westkant van die weg. Daar lag het Pancrassermeer, dat anderhalve eeuw geleden werd drooggelegd, waarna dit deel van de Middelpolder opnieuw werd verkaveld. Het landgoed Oostermeer dankt zijn naam aan zijn ligging ten oosten van het Pancrassermeer.

Clubjes kauwen zwerven over het bovenland, waar af en toe kieviten even opvliegen. Een paar keer horen we de ketsende kreten van opvliegende water snippen. De smienten, overwinterende eenden uit Noord-Europa, zijn terug, want de fluitende roep van de woerden is niet van de lucht. Met de kijker het bovenland afspeurend zien we alleen meerkoeten op en aan een plasje en natuurlijk ook in de ringvaart.

We volgen de Bankrasweg naar links en negeren de afslag naar het recreatiegebied. In de berm bloeit nog wat duinkruiskruid en op een plek in de ringvaart kleuren geel de laatste watergentianen tussen verrottend blad. Witte kwikstaarten en graspiepers vliegen roepend over en boven de dijkhelling bidt een torenvalk.

Onder aan de dijk ligt het ene boerenbedoeninkje na het andere. Spreeuwen en huismussen lawaaien er tussen zwaar geboomte. Kauwen en kraaien banjeren door het gras op de dijkhelling, waar schapen vredig grazen. Paarden in de lage weilanden en koeien in de weiden op het bovenland -de ArenA en de kantoorgebouwen op de achtergrond verstoren de illusie van onbedorven boerenland.

Huisplaatsen
Achter Wester-Amstel maakt de Bankrasweg opnieuw een haakse bocht, nu naar het zuiden achter Oostermeer langs. Er liggen een paar huisplaatsen, kenbaar aan fruitbomen, paardekastanjes, (geknotte) wilgen en ooit voor boerengeriefhout afgezette essen. Het recreatieschap zette er picknicktafels neer. Boerenzwaluwen vliegen er rond. Ze verzamelen zich voor de trek naar Afrika. Een boomkruiper tiereliert in een oude appelboom.

Over het fietspad langs de autoweg stappen we weer op Ouderkerk aan. Een sabelsprinkhaan sjirpt bij de Amstelbrug. Het zal wel de laatste van het jaar zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden