Herenigd Europa oneens over nieuwe toekomst

Een Europees Volkscongres, samengesteld uit leden van nationale parlementen? Een Europese president? Aan de voet van de Acropolis is het toetredingsverdrag van de Europese Unie getekend. Maar de EU-lidstaten zijn het grondig oneens over de toekomst.

ATHENE - Tegen de achtergrond van de oorlog in Irak was de timing misschien een beetje ongelukkig. Maar op papier is de Europese Unie gisteren tien lidstaten rijker geworden. De 25 lidstaten zijn het echter oneens over een gezamenlijke toekomst.

In het hart van het oude Athene, aan de voet van de Acropolis, hebben de leiders van de huidige vijftien en tien nieuwe landen het toetredingsverdrag plechtig ondertekend. De nieuwelingen zullen over een jaar, op 1 mei 2004, volwaardig lid zijn van de Unie. Tot die tijd zijn ze waarnemer.

Aan de ceremonie ging een discussie vooraf over de toekomst van de Europese instellingen. De toetreding van de tien nieuwe landen vereist immers een grondige hervorming van de wijze waarop de EU functioneert. Op dat vlak lopen de meningen nog ver uiteen, zo is gebleken. Want hoe moet dat straks met 25 aan tafel? Hoe kunnen die ooit besluiten nemen over buitenlandse onderwerpen of defensie, zolang de regel geldt dat iedereen akkoord moet gaan?

Valéry Giscard d'Estaing, de Franse voorzitter van de Europese Conventie, staat voor de aartsmoeilijke opgave om uit die tegenstellingen voorstellen te formuleren die voor iedereen aanvaardbaar zijn.

Volgens Jan Peter Balkenende staat Giscard weer met beide benen op de grond. ,,Hij heeft gemerkt dat de verschillende opvattingen ver uiteen lopen'', zei de premier. ,,Als deze polarisatie blijft, kom je er niet uit.''

Balkenende hamert op het evenwicht tussen de Europese instituties, met de Europese Commissie als katalysator. Tegelijk wil de CDA-premier voorkomen dat er nieuwe Europese instellingen ontstaan.

Giscard zelf droomt van een Europees Volkscongres, samengesteld uit nationale parlementariërs, dat eenmaal per jaar vergadert. Hij is ook de pleitbezorger van een Europese president, een functie die de grote landen, zoals Duitsland en Frankrijk, in het leven willen roepen om de Europese Unie een gezicht te geven.

Het zijn voorstellen die slecht liggen bij kleinere lidstaten. Balkenende beschouwt zo'n Europese president als een risico, en twijfelt aan het democratische gehalte ervan. ,,Wij hebben ook geen behoefte aan een Volkscongres'', benadrukte hij.

Steeds nadrukkelijker vormen de kleinere landen een front tegen de al te radicale en voor hen ongunstige hervormingsplannen. De 'zeven kleine dwergen', zoals de kleintjes werden afgeschilderd, hebben inmiddels de steun van enkele nieuwe lidstaten. Gistermorgen hielden de leiders van zeventien kleinere landen vooroverleg in Athene.

Giscard moet op 21 juni, wanneer in het Griekse Thessaloniki de Europese leiders opnieuw bij elkaar zitten, met een ontwerp komen van een nieuw Europees verdrag, een echte grondwet zelfs. Maar de kans is klein dat dit lukt. De tijd dringt voor de Franse voorzitter. Al meer dan een jaar praten politici uit alle geledingen in de Conventie over de toekomst van de Unie. Maar tot dusver zijn lastige onderwerpen, zoals het buitenlands- en veiligheidsbeleid of de Europese president, vermeden. Die thema's worden de komende weken uitvoerig besproken.

De Europese leiders willen na de zomer, met het resultaat van de Conventie, zelf verder aan de slag, waarbij onduidelijk is welke rol de tien nieuwe landen spelen. Daar klinkt nu gemor over het feit dat zij slechts als waarnemer bij het debat aanwezig zijn.

,,Het gaat nu hard'', verklaarde premier Balkenende. Hij stelde vast dat de leiders het slechts op een, niet onbelangrijk, punt eens lijken. De Europese Unie moet volgens hen een volwaardige minister van buitenlandse zaken krijgen, een functie die momenteel door twee mensen wordt uitgeoefend, Europees commissaris Chris Patten en de Spanjaard Javier Solana.

Een peiling onder de Europese burgers en de vraag hoe zij aankijken tegen Europa en haar instituties, moet Giscard en de Conventie verder helpen in de zoektocht naar een breder draagvlak voor bestuurlijke hervormingen in de Unie.

De EU-top was aanleiding voor rellen in Athene. Tijdens een demonstratie tegen de oorlog in Irak werden molotovcocktails gegooid naar ambassades, banken en winkels. Na de middag was alles weer rustig in de stad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden