Herdenking Pavarotti kreeg op tv geen diepte, op internet wel

Verplat internet alles? Welnee, analyseert Sebastien Valkenberg. Het is juist diepgaander en minder clichématig dan televisie. Zie YouTube.

Ontroerend was het om te zien hoe YouTube transformeerde in een condoleanceregister nadat bekend was geworden dat Luciano Pavarotti was overleden. Mensen gebruiken de commentaarfunctie van de videouitwisseldienst om de tenor te bedanken, zijn oeuvre te duiden (‘He gave us a gift that we will never have again’) en alle goeds toe te wensen ‘Sing with the Angels, Luciano!’ In plaats van bij zijn kist in de Dom van Modena verzamelden zijn fans zich rond zijn muzikale erfenis.

Dat juist internet in staat is zo’n eerbetoon aan het schone te organiseren is intrigerend. Het medium wordt doorgaans in verband gebracht met platheid en banaliteit. Volgens cultuurfilosofen zou het aanzetten tot ondeugden als luiheid, met als gevolg een geestdodend epigonisme. Zie daarvoor het arbeidsethos op middelbare scholen. Scholieren vinden teksten, of delen daarvan, op internet, laten daar de copy en paste-functie van Word op los en construeren zo hun werkstukken. Ringbandje eromheen en ze zijn klaar om ingeleverd te worden. Het internet nodigt uit tot kopiëren en plakken; het creëert een situatie waarin alle eindproducten op elkaar lijken.

Des te verrassender zijn de observaties van Chris Anderson, hoofdredacteur van het Amerikaanse Wired Magazine. In zijn boek ’The Long Tail’ bestrijdt hij de heersende gedachte dat we leven in de tijd van bestsellers en blockbusters die producten in de marge zouden verdrukken – of zelfs verstikken. Deze marginale producten zijn wel degelijk levensvatbaar, is de hoopvolle strekking van zijn betoog, als ze tenminste worden verspreid via het juiste distributiekanaal.

Een traditionele boekhandel heeft altijd te kampen met een beperkte kastruimte, hoe groot hij ook is. Begrijpelijkerwijs vult men de planken liever met goed verkopende titels die daar een halve dag staan dan dat ene werkje waar iemand eens in de tien jaar naar vraagt. Boekhandels zijn dus genoodzaakte tot conservatisme: titels die het toch al hebben gemaakt krijgen de meeste aandacht, waardoor ze nóg succesvoller worden. Ze zijn de katalysatoren van de grootst gemene deler.

Anderson laat zien hoe Amazon een radicale breuk vormt met deze praktijk. Deze internetboekwinkel kan ‘het werkje waar iemand eens in de tien jaar om vraagt’ net zo eenvoudig aanbieden als de nieuwste Harry Potter omdat ‘plankruimte’ een betekenisloos begrip is. Belangrijker in de emancipatie van het marginale is echter dat Amazon lezers wereldwijd met elkaar in contact brengt. Ze schrijven recensies, geven elkaar boekentips: zo ‘verzamelen’ ze zich rond een titel. Deze communities zijn in staat een titel te onttrekken aan de obscuriteit. Het resultaat daarvan is treffend geformuleerd door een medewerker van de boekwinkel. „We verkopen vandaag meer boeken die gisteren niet liepen, dan dat we vandaag boeken verkopen die gisteren een succes waren.”

Gelukkig voor Pavarotti kan internet op deze manier functioneren. De necrologieën op televisie waren namelijk weinig eervol. De meeste waren opgezet volgens hetzelfde stramien: ruime aandacht voor zijn postuur, tijd voor Harry Mens om te vertellen hoe hij de tenor in 1991 naar Nederland had gehaald en een paar opnames van de drie tenoren.

Deze karikaturale benadering is de programmamakers niet eens al te kwalijk te nemen. Ze wordt uitgelokt door de wetmatigheden van het medium. Die schrijven maximale kijkcijfers voor, waardoor televisie een ingebakken neiging heeft tot pleasen van het publiek. Dat spreek je het gemakkelijkst aan met herkenbare beelden, zoals de corpulente Pavarotti.

Ergerlijk is dat dit ten koste gaat van de relatief onbekende fragmenten die tonen waaraan hij zijn faam dankt als grootste stem van de twintigste eeuw. Nergens heb ik zijn vertolking uit de jaren zeventig gezien van de rol van Rodolfo (La Bohème), terwijl die sindsdien als maatgevend geldt. Of zijn ademstokkende interpretatie van Mario Cavardossi, de schilder uit Tosca. Daarvoor moest je op YouTube zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden