Hennis onder vuur om nalatigheid Defensie

Nederlandse militairen op patrouille in Gao in het noordoosten van Mali. Beeld ANP

Interne problemen bij het ministerie van defensie worden genegeerd volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar aanleiding van de dood van twee militairen tijdens de missie in Mali. De druk is hoog en signalen van onraad worden niet serieus genomen. De vraag rijst of Hennis haar ministerie nog wel onder controle heeft.

In de slotfase van haar ministerschap zit Jeanine Hennis in zwaar weer. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) trok gisteren snoeiharde conclusies over de manier waarop de top van het ministerie van defensie besluiten neemt en veiligheidsrisico’s inschat. Daar gaat veel mis, en dat is volgens de OVV de belangrijkste oorzaak van de dood van twee militairen bij een oefening met een mortier tijdens de missie in Mali in 2016.

Volgens de onderzoeksraad werden risico’s rond de missie ‘onvoldoende verkend of weggeredeneerd.’ Jarenlang zijn ‘signalen van ongeruste medewerkers niet benut’. In plaats daarvan is er door Defensie ‘een papieren werkelijkheid gecreëerd waarin de zaken op orde leken’.

Patroon

De OVV ziet een patroon waarbij Defensie wegkijkt tot het te laat is. Eerder dit jaar moesten de onderzoekers zich buigen over een dodelijk schietincident bij een oefening van het Korps Commandotroepen. De hoge druk van uitzendingen speelt volgens de OVV een rol, maar ook is er telkens ‘een weinig responsieve omgang met signalen en meldingen van gebreken’ en ‘de voortdurende bereidheid om van incidenten te leren blijft achterwege’.

In juli reageerde Hennis nog geprikkeld op berichten van RTL over gebrekkig materieel bij de commandotroepen. “Het beeld dat nu dreigt te ontstaan dat militairen de woestijn in worden gestuurd met voertuigen en spullen waarvan niks het doet, dat acht ik echt onjuist.”

Mits de conclusies van de OVV kloppen, doemt de vraag op of Hennis haar ministerie onder controle heeft. Er lijken twee mogelijkheden. Of de minister schetst bewust een te rooskleurig beeld over hoe zij militairen op pad stuurt, of zij is niet in staat de juiste informatie uit haar generaals te krijgen.

Missies veilig?

Volgende week moet Hennis in een Kamerdebat uitleg geven. Volgens CDA-defensiewoordvoerder Raymond Knops heeft de Kamer al vaak aan Hennis gevraagd om duidelijkheid te verschaffen: zijn de missies veilig of niet. “Met het Korps Commandotroepen werden de zaken ook eufemistisch voorgesteld. Wij en de minister moeten erop kunnen vertrouwen dat we een adequaat beeld krijgen.” SP-Kamerlid Sadet Karabulut was gisteren hard in haar oordeel. “Het leven van militairen is kennelijk niet in veilige handen bij Defensie. De situatie is onhoudbaar. Hennis heeft politiek heel wat uit te leggen.”

Hennis zit in zwaarder weer dan in de zomer van 2014. Ook toen rees al de vraag of zij haar ministerie wel onder controle had. Signalen over grote problemen met de ICT bereikten haar lange tijd niet. Volgens Hennis lag de schuld bij ambtenaren, die in een stammenstrijd verwikkeld waren, en alles onder de pet hielden tot een groot datacentrum uitviel. Raymond Knops oordeelde toen dat Hennis meer dan andere ministers op haar ambtenaren leunde, die haar probeerden te sturen. Volgens SP-Kamerlid Jasper van Dijk riskeerde Hennis dat hoge militairen hun eigen gang gaan.

Mali Beeld Trouw BR

Dit keer gaat het niet om gecrashte computers maar om mensenlevens. Kees Roggeveld, vader van de omgekomen Kevin Roggeveld, sprak gisteren over ‘dood door schuld’. Greetje Groenbeek, moeder van de gesneuvelde Henry Hoving, houdt Defensie verantwoordelijk voor de dood van haar zoon. “Hier moeten koppen rollen, in ieder geval. Er is sprake van grove nalatigheid. Ze zijn gewoon vermoord.”

Strijdbaar

Hennis is strijdbaar. Vandaag zei ze zich ‘verantwoordelijk’ te voelen na de harde conclusies uit het rapport, maar dat ze ‘niet wil aftreden maar optreden’. Premier en VVD-partijgenoot Mark Rutte zei dat hij vertrouwen in Hennis heeft.

Ook zonder aftreden is het rapport een smet op het politieke blazoen van Hennis. Binnenkort worden de nieuwe kabinetsposten verdeeld, en de naam van Hennis gaat rond als minister van buitenlandse zaken. Zelf zei ze vorige week tegen BNR Nieuwsradio dat ze verwacht in het kabinet terug te keren. Dan moet zij zich volgende week in de Kamer wel eerst met succes verdedigen. 

Wat is er aan de hand in Mali?

De problemen in Mali begonnen in 2012. Separatistische Toeareg-strijders en jihadisten namen toen het noorden van het land in. Begin 2013 heroverde een Franse interventiemacht in korte tijd de belangrijke steden in het noorden van Mali. Frankrijk zit nog steeds in de regio om op terroristen te jagen, maar de Malinese regering en de VN-missie Minusma zijn verantwoordelijk voor de veiligheid in het noorden van Mali.

Nederland besloot eind 2013 om mee te doen aan Minusma. Op papier is er een vredesakkoord tussen de Malinese regering en noordelijke strijdgroepen, maar in de praktijk botsen ze nog sporadisch. De jihadisten hebben nooit een vredesakkoord getekend en voeren af en toe aanvallen uit.

Nederlandse missie in Mali

Feiten en cijfers

• Sinds april 2014 tot en met eind 2017 zitten Nederlandse militairen in Mali. Het kabinet wil ook in 2018 blijven.

• In 2014 waren het 450 militairen. Nu zitten er nog 300 militairen.

• Aantal dodelijke Nederlandse slachtoffers: op 17 maart 2015 kwamen twee piloten om toen hun Apache-helikopter neerstortte tijdens een schietoefening. Op 6 juli 2016 sneuvelden twee militairen bij een ongeluk tijdens een mortieroefening. 

Lees ook: Top Defensie moet zich aankoop fatale mortiergranaat aanrekenen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden