Henk Kroes, natuurbeschermer, zal die ene grote boom dagelijks missen

Henk Kroes is een emotioneel mens. Niet dat hij nu meteen om alles loopt te gûle; een Fries huilt immers niet (zo gauw). Maar kleine dingen kunnen hem soms zo donders raken. Een woord, een beeld, een gebaar, een wolk waar hij een land of een gezicht bij droomt, z'n kleinkind dat 'Pake!' naar hem roept.

Als Kroes vrijdag afscheid neemt als directeur van It Fryske Gea (het Fries Landschap), zal hij ook niet met weemoed aan het grote werk terugdenken. Dat gaat toch wel door en hij blijft voorlopig nog genoeg betrokken bij de natuurbeschermingsorganisatie.

Maar die ene grote boom tussen Oldeboorn en Nij Beets, die hij elke dag op weg van huis naar kantoor passeert, díe zal ie missen. “Dat is zo'n prachtig ding. Soms staat hij in de ochtendnevel, met de zon erachter - schitterend gezicht. En soms, nú bijvoorbeeld, is hij helemaal zwart; met dit miezerige weer lijkt hij op z'n mooist, afgetekend tegen de omgeving. Dat doet me elke keer weer wat.”

Kankeren op het weer zal Henk Kroes (59) ook nooit doen. “Wat ik van Nederland zo fantastisch vind, dat zijn onze seizoenen. De eindeloze variatie, elk jaargetijde heeft z'n eigen karakter. Nu vallen de bladeren, maar de basis voor het voorjaar is al weer aanwezig. Je ziet de knoppen zitten; de boom moet alleen nog proberen de winter door te komen, maar dan barst ie ook open. Dat is een van de mooiste dingen van ons klimaat.

Regen, ik kan er niet genoeg van krijgen: op zo'n dag struin ik het liefst op het buitendijkse land en laat me dan echt zeiknat regenen. Dat geeft een heel ander gevoel dan op een terrasje in de zon. En als ik fotografeer, heb ik het liefste mist. Dat geeft vaak van die verrassende effecten. Flarden mist hebben zoiets mystieks.''

Hij kan ook zo genieten - en uit zíín mond is het dan meteen 'verschrikkelijk' genieten - van een grutto, die op zoek is naar een broedplaats en daarbij een brandgans tegenkomt: “De ene vogel is hier net neergestreken na een overwintering in warmere streken en de andere moet nog naar Spitsbergen om te broeden. Dat zijn de wonderen van de natuur.”

En dan dat schaatstochtje op zondagmorgen met zijn jongste zoon: bij Bozum de Zwette af. “Het had gesneeuwd. Er was nog niemand op het ijs geweest, er heerste absolute stilte. Het was link, want je zag niks van het ijs. We reden aan de lage kant, achter elkaar aan. Langs de Zwette stond een boer en zag ons gaan. Hij zei niks, hij deed niks, hij stak alleen z'n hand op. Hij moet hetzelfde idee hebben gehad als wij: die beleving van de natuur, van het landschap, van de stilte. Dat moment van die hand vergeet ik nooit, dat emotioneert me enorm.”

Kroes is opgegroeid op een boerderij die alleen via het water te bereiken was. Hij werd als kind met een boot naar school naar gebracht. Als er ijs lag, ging Henk op de schaats. Soms kon hij 's avonds niet naar huis, omdat de dooi was ingevallen en het ijs onbetrouwbaar.

De natuur was een deel van het dagelijks leven. “Er lag een natuurgebiedje bij ons huis. Als ik daar kwam, had ik het gevoel alsof ik in een oerwoud liep. In mijn jeugd kenden wij ook nog balsplaatsen, zat de velduil in het boerenland te broeden, zwom de visotter bij ons in de Opvaart. Het was heel bloemrijk grasland. Het normale boerenland was een natuurgebied waar je nu je vingers bij zou aflikken.”

“Dat niveau kunnen wij als natuurbeheerders niet meer bereiken. Sinds het boerenbedrijf is geïntensiveerd, is dat onhaalbaar. Het water is naar beneden gehaald, de bodem is veel droger, grasland is gescheurd en ingezaaid, er is gedraineerd. De natuur is uit het boerenland verdwenen. Dat zullen de meeste boeren niet met me eens zijn; maar ja, die vinden soms een maisveld nog natuur.”

Zijn boerenafkomst is hem nog al eens nagedragen, wanneer hij namens It Fryske Gea met de agragische sector in aanvaring kwam. “Ik heb steeds gezegd: als een boer intensiever wil werken, vind ik dat prima. Maar dan zal hij er ook voor moeten zorgen dat er land voor de natuur overblijft, hij zal er op moeten passen. Daar moet je hem dan ook de financiën voor bieden. In de praktijk is dat ook gebeurd.”

Toch liepen de zeeën vaak hoog op, ook in familiekring. “Als een aangetrouwd familielid moest worden verplaatst in het belang van de natuur, was dat geen aangename gespreksstof op een verjaardag. Je voelt je daar niet plezierig bij. Ik denk voor mezelf dat ik goede argumenten heb, maar die zijn op zo'n moment niet bespreekbaar. Er spelen zoveel emoties mee, waar ik overigens alle begrip voor heb. Die gevoelsmatige band met het land waar je bent opgegroeid, waar je wortels liggen, waar je hebt gewerkt - die band heb ik óók.”

Er is geen boer gelijk, geeft Kroes toe. Hij kent er ook genoeg die integer met hun land bezig zijn. “Anderen kan het niet schelen. Maar wat is boeren nog? Het fokken van varkens is meer een industrie. Dat zou je ook net zo goed naar een industriegebied kunnen verplaatsen. Juist de spreiding van varkensbedrijven is funest. Ze kopen de voeding van elders aan; daarom zitten ze met een mestprobeleem. Als je heel veel van buitenaf haalt, houd je een restproduct over. Daar ligt de principiële fout.”

“Boeren heeft voor mij meer een relatie met grond, met opbrengst van grond, met vee dat er op wordt geweid, met producten die eruit voortkomen. Zo denken de tweehonderd boeren er ook over, die bij ons grond pachten en voor ons natuurbeheer uitvoeren. Die zien dat er aan de natuur ook kan worden verdiend.”

De natuur is z'n leven, en z'n brood. Achtentwintig jaar is hij betrokken geweest bij het 'Gea', eerst als bestuurslid, sinds 1983 als directeur. Hij heeft er een mooie tijd gehad, zegt hij. Hij heeft gewerkt met een ploeg mensen die nauwelijks verloop kende.

“Iedereen, dwars door de organisatie heen, voelt zich sterk verbonden met het werk. Dat geldt ook het thuisfront. Als we een middag in de Lindevallei, een van onze gebieden, organiseren voor het personeel, komt het hele gezin mee. Het beheer van natuurgebieden is niet een puur zakelijk werk, je moet er ook iets voor voelen.”

“Anderzijds kun je je idealen ook niet te hoog stellen. Wij rijden ook in een auto, als we bij de terreinen langsgaan. Soms erger je je geel aan de dingen om je heen. Het is een dienend beroep, wij staan niet anders in ons werk dan mensen in de gezondheidszorg of de thuiszorg.”

De ontwikkelingen in de natuur hebben van Kroes geen pessimist gemaakt. Hij geniet ook in zijn werk van de kleine stapjes vooruit.

“Toen ik aantrad in '83, hadden we bij De Veenhoop een gebied van 20 hectare. Het was niet zeker of we het veilig konden stellen, er dreigde een ruilverkaveling waar we nog bezwaar tegen hebben gemaakt. Inmiddels is het terrein uitgebreid tot 120 hectare. We hebben dat gevierd met het hele dorp er bij. Alle kinderen hebben een paal versierd - de een met een uil, de ander met een bloem of de Friese vlag. Die staan nu in het veld langs een wandelroute. Zo maak je de natuur tastbaar en leeft iedereen mee.”

Ter gelegenheid van zijn afscheid heeft It Fryske Gea een fonds opgericht dat zich toeleggen op activiteiten voor jongeren, het Henk Kroes Jeugdfonds. Het streelt hem: niet die naam, wel het doel.

“Kinderen betrekken bij de terreinen, het kan helpen de verantwoordelijkheid voor de natuur aan ze door te geven. Het gaat niet zozeer om plantjes kijken, maar wel gevoel bijbrengen. Leren kijken, laten waarnemen, meenemen op de slikvelden buiten de zeedijk om ze de overgang van harde grond naar zee te laten zien. Ze moeten die modder echt ruiken. Ze moeten de trilvenen voelen. Dat is heel wat anders dan de biologie op mijn hbs: dat was puur techniek, bladeren ontleden.”

Voorlopig blijft Kroes betrokken bij een aantal activiteiten van het 'Gea'. Hij is bovendien voorzitter geworden van 'Simmer 2000', een reünie voor Friese emigranten aan het begin van de nieuwe eeuw.

En dan heeft hij nog iets met ijs en schaatsen en elf steden. Maar dat is een verhaal apart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden