Henk Kamp: 'Als kritiek niet terecht is, glijdt die van me af'

Henk Kamp, minister van economische zaken en landbouw. Beeld Werry Crone

Het einde van zijn lange loopbaan in de Haagse politiek komt met het aantreden van een nieuw kabinet nu toch echt in zicht. 23 jaar was VVD'er Henk Kamp in de landelijke politiek actief. Een lange, kleurrijke loopbaan, die aan het Binnenhof wonderwel schadevrij verliep. Maar: 'De uitslag van de verkiezingen in maart heb ik als zeer onrechtvaardig ervaren.'

Henk Kamp somt op waar hij de afgelopen dagen door in beslag werd genomen. Debatten over de rituele slacht, neonicotinoïden, de uitstoot van stikstof, de omvang van de veestapel in Nederland. "En de komende week over de import van gas en weer drie over landbouw. Ik ben nog steeds heel druk."

De vraag aan de minister van economische zaken was of hij al bezig is met zijn vertrek van het Binnenhof. Nee dus. Toch is dat afscheid aanstaande. "Net kwamen medewerkers langs om te praten over de afscheidsreceptie. Dat is eigenlijk de eerste keer dat ik er echt mee bezig was."

Het is vrijdagmiddag, Henk Kamp zit in zijn werkkamer, net teruggekeerd van een van zijn allerlaatste ministerraden. Eind deze maand staat het derde kabinet-Rutte bij de koning op het bordes. De dienstauto zal Kamp dan terugbrengen naar zijn woning in Diepenheim, waarmee er een einde komt aan de politieke loopbaan van de meest ervaren bewindspersoon van dit moment.

Henk Kamp staat te boek als een absolute workaholic. Meer dan 23 jaar van zijn leven bracht hij door in het Haagse politieke centrum. VVD-Kamerlid, minister van milieubeheer, van defensie, van sociale zaken en werkgelegenheid en op dit moment van economische zaken. Zijn werkdagen eindigen dikwijls na middernacht en 's ochtends vroeg zit hij weer achter zijn bureau. Kamp leest alle stukken die in de ministerraad aan de orde komen, ook die van zijn collega-ministers.

Is er een politieke rode draad in al die ministerschappen?

"Iedereen die in de politiek zit heeft een keuze gemaakt voor een partij of beweging. Naarmate je langer deel uitmaakt van coalities, word je steeds meer overheidsbestuurder in plaats van partijpoliticus. Ik heb mezelf nooit echt gezien als partijpoliticus, ik zie een partij ook niet als doel op zich. Wat ik belangrijk vind is eigen verantwoordelijkheid, mensen zoveel mogelijk in vrijheid laten. En dat de overheid effectief doet wat burgers zelf niet kunnen. Dat zijn de uitgangspunten van waaruit ik werk. Ik denk niet bij het beoordelen van een beleidsnota: 'hoe kan ik hier een liberaal verhaal op toepassen?' Als ik een dossier heb, doe ik wat voor het algemeen belang het beste is."

Is dat laatste noodzakelijk om het zo lang vol te kunnen houden in Den Haag?

"Ik zit nu 39 jaar in de politiek, waarvan 23 op het Binnenhof. Ik had het nog wel langer kunnen volhouden. Ik ben nu 65 jaar. Doorwerken tot mijn 75ste zou mogelijk zijn. Je moet ook wel een beetje geluk hebben. Je kunt in dit vak uitglijders hebben die je overvallen. Ik heb ze niet gehad."

Doorwerken tot uw 75ste, wat houdt u tegen?

"Ik ben fysiek in staat om door te gaan. Maar ik vind het gepast naar mijn vrouw toe om na 23 jaar iedere week in Den Haag te zijn geweest en in de weekenden met werk thuis te komen, nu op een normale manier in ons gezin te gaan functioneren. Bovendien, onvermijdelijk krijg je een keer met het einde van je politieke houdbaarheid te maken. De kunst is om dat voor te zijn. Ik heb daar nu nog niet mee te maken. Maar hoe zal dat zijn als ik 69 ben? Of 73?"

U begon in de jaren negentig als VVD-woordvoerder sociale zekerheid in de Kamer. Nu na al die jaren heeft u aan het Binnenhof nooit een zware kras opgelopen. Hoe is dat mogelijk?

"De politieke omgeving is niet zodanig dat je logischerwijs zware krassen oploopt. Rutte heeft geen zware krassen, Balkenende niet. Asscher niet. Dijsselbloem ook niet. Ik voel me geen uitzondering."

Wat is het geheim van Henk Kamp?

"Het begint met een goede gezondheid. De werkdruk is ongekend. Je moet ook evenwichtig en stabiel zijn, juist als er heftige dingen gebeuren. Je integriteit mag nooit ter discussie staan. En de omgang met je medewerkers en de collega's in het kabinet is van belang. Ambtenaren werken ook voor de publieke zaak en verdienen respect en loyaliteit voor hun deskundigheid. Van mening verschillen met andere ministers doe ik vaak, bijvoorbeeld met mevrouw Ploumen en mevrouw Bussemaker. Maar dat gebeurt in de Trêveszaal, niet daarbuiten. Ze voelen zich ook niet door mij bedreigd."

U heeft opvallend goede persoonlijke verhoudingen met Kamerleden waar u enorm mee van mening verschilt.

"Dat is een deel van mijn en hun werkplezier. Ik vind het prettig om met anderen om te gaan, dat is mijn karakter. Maar ik kan in het debat ook heel scherp zijn, als een Kamerlid van GroenLinks, PVV of SP dat uitlokt. Na afloop van zo'n debat ga ik niet chagrijnig zitten doen naar dat Kamerlid. Helemaal niet. Ik merk, ook de laatste tijd, dat een enkeling zich dit wel persoonlijk aantrekt. Die loopt mij dan voorbij zonder me aan te kijken. U begrijpt dat ik geen namen noem. Je voelt dan gewoon, die zit er niet lekker in, die is eigenlijk niet geschikt voor het vak."

Zijn persoonlijke en politieke tegenstellingen te gemengd geraakt, waardoor de verhoudingen zijn verhard?

"Nee. Ik kom uit de tijd van Janmaat, de LPF, Wilders. Ik heb de SP zien groeien van twee naar 25 zetels. De uitschieters op links en rechts zijn er altijd geweest. Veel bepalender voor mij, de gehele periode overziend, is wat er met de VVD is gebeurd.

"Het beeld dat ik heb is dat de VVD ooit een redelijk kleine, wat elitaire groepering was. Nu zijn we de grootste fractie in Tweede en Eerste Kamer. We leveren de voorzitter van de senaat, de premier en de helft van de bewindspersonen."

U wou daarmee zeggen dat het eigenlijk allemaal ten goede is gekeerd?

Glimlachend: "Vind ik wel, ja. Ze zeggen altijd 'daar komt Henk Kamp weer met zijn lijstjes', dus ik houd me rustig. Maar het is toch spectaculair dat wij de meest concurrerende economie van de EU hebben. En de nummer vier van de wereld. Dat zie ik mede als een vrucht van VVD-beleid."

Waarom is er dan zo'n groot ongeluksgevoel in dit land?

"Ik weet niet of er sprake is van een groot ongeluksgevoel. Er heerst wel ontevredenheid bij mensen, maar daar heb ik geen goede verklaring voor. Ik weet ook niet of daar objectieve redenen voor te geven zijn.

"Vergeleken met bijna alle andere landen is het leven goed in de welvarende rechtsstaat Nederland. De inkomensverschillen behoren tot de geringste in de wereld. Als er toch subjectieve redenen zijn voor ontevredenheid, heb ik daar niet direct een verklaring voor."

Henk Kamp heeft niet alleen vier ministeries geleid, in 2012 was hij informateur van het huidige VVD-PvdA-kabinet. In zeven weken was de klus geklaard.

Nu zijn de onderhandelaars bijna zeven maanden bezig. En straks rust de coalitie op de kleinst mogelijke meerderheid in beide Kamers. Is er reden voor bezorgdheid over de regeerbaarheid van het land?

"Regeren blijkt niet te worden beloond. Kijk naar het CDA dat na de periode-Balkenende en het eerste kabinet-Rutte met dertien zetels achterbleef. In de huidige kabinetsperiode is de werkloosheid sterk gedaald, de economie sterk gegroeid en het tekort op de rijksbegroting weggewerkt. Desondanks is de PvdA afgestraft en gezakt naar negen zetels. Met het dragen van regeringsverantwoordelijkheid loop je groot electoraal risico. Partijen die nu voor de keuze staan, denken daar goed over na. Je ziet het aan GroenLinks en de SP."

In 2012 ging de formatie razendsnel. Veel commentatoren wijten daar de maatschappelijke onrust aan. Hoe kijkt u daar op terug?

"We hadden te maken met economische krimp, een hoog aantal werklozen en een overheidstekort. Het was noodzakelijk dingen snel aan te pakken. Dat dit tekort nu helemaal weg is, vind ik spectaculair."

Maar de politiek is voor een deel het meenemen van mensen.

"Zeker."

Is daar voldoende aandacht voor geweest?

"Nee, ik denk het niet. Het is geprobeerd, maar als je achterom kijkt zie je dat het onvoldoende is gelukt. Dat blijkt ook uit de door mij als heel onrechtvaardig ervaren uitslag van de verkiezingen. Dat de PvdA naar negen zetels ging was ook voor mij een mokerslag."

Terugblikkend op zijn politieke loopbaan, zegt Kamp dat er 'drie dingen altijd in mijn achterhoofd zitten': "het drastisch beperken van de immigratie van kansarmen, werken noodzakelijk maken voor iedereen die werken kan en in internationaal verband zo snel mogelijk de overgang naar een duurzame economie maken. Aan dat laatste heb ik de afgelopen vijf jaar kunnen bijdragen door de transitie van fossiele naar duurzame energie te organiseren, cruciaal voor de beheersing van het klimaatprobleem."

Wanneer was u zelf overtuigd van dit klimaatprobleem?

"Ik ben een newsfreak, ik lees heel veel. Ik was me al jaren bewust van de gevaren van de uitstoot van broeikasgassen. Diederik Samsom heeft dat bewustzijn tijdens de formatie in 2012 versterkt. Dankzij hem kwam er in het regeerakkoord een stevige paragraaf over energie. Vanaf het begin van mijn ministerschap ben ik er met alle kracht tegenaan gegaan."

U vertrekt straks als minister met een groen profiel. Vindt u dat zelf niet opvallend?

"Nee hoor. Ik had de VVD-ministers Winsemius en Nijpels voor me, beiden ook met een groen profiel. Die waren net zo geprofileerd als ik. Het is trouwens niet Henk Kamp die alles doet, maar Henk Kamp met heel veel medewerkers.

"Zij hebben bijvoorbeeld prima werk geleverd bij het wegnemen van de beletselen voor de bouw van de windmolenparken op zee en daarmee een prijsdoorbraak mogelijk gemaakt."

Toch bent u degene tegen wie gezeurd wordt door de pessimisten. Het is Kamp die 'klimaatminaretten' bouwt.

"Dat zie ik niet als iets vervelends. Politici zijn een beetje ijdel. Dat geldt ook voor mij. Dat anderen iets van je werk vinden, dat is wel een leuk onderdeel van het geheel. Het bevestigt de relevantie van je werk. Het is zwaar, zeker, qua uren en werkdruk, maar het is ook fijn. Je moet lol hebben in je werk."

Dus bakken kritiek krijgen, daar kunt u lol van hebben.

"O ja, dat trek ik me nooit persoonlijk aan. Als het niet terecht is, glijdt die van me af. Als het wel terecht is, probeer ik het beter te doen."

Die kritiek kwam de afgelopen jaren vooral van Groningers. Trok u zich dat ook niet aan?

"Zeker wel. Er wordt aardgas gewonnen waar iedereen van profiteert, maar de negatieve effecten van die winning concentreren zich helemaal op hen. Ze worden ongerust, hebben schade en ze zijn verwikkeld in procedures. Hun regio, waar ze trots op zijn, krijgt een slechte naam. Dan komen er emotionele en felle reacties tegen de overheid. En voor hen ben ik die overheid. Dat vind ik zeer begrijpelijk. We hebben deze kabinetsperiode de gaswinning met 55 procent teruggebracht, maar ik heb niet het idee dat de mensen zich nu maar rustig moeten houden. Ik heb het probleem vanaf het begin bloedserieus genomen. Ik zie mezelf nog zitten, op mijn eerste werkdag, daar achter het bureau, met een stapeltje dossiers. Groningen zat ertussen."

Uw opvolger zit daar straks ook en vindt datzelfde dossier.

"De situatie is onvergelijkbaar. Toen ik begon, was de grote aardbeving bij Huizinge net geweest. Sindsdien is er veel gebeurd. Veel minder gaswinning en de burger met schade krijgt nu met de overheid te maken, niet meer met de NAM. 85 procent van de schades is naar tevredenheid afgehandeld. Het dossier dat er straks ligt, is een heel ander dossier."

Moet u straks erg afkicken?

"Ik weet van mezelf dat het niet zo is. Als ik een paar weken vakantie heb, zit ik na een of twee dagen in een heel ander ritme en dat houd ik dan vast. Bovendien ben ik niet van plan niks te gaan doen. Wat wel, dat weet ik nog niet. Duidelijk is wel dat ik niet in de politiek blijf. En ik blijf voortaan vanuit Diepenheim werken. Dan kom ik 's avonds gewoon thuis. Ik ga een beetje normaal doen."

De politieke loopbaan van Henk Kamp (Hengelo, 1952)

1978-1994 VVD-raadslid in Borculo
1986-1994 Wethouder ruimtelijke ordening, sport en milieu in Borculo
1994-2002 Tweede Kamerlid
2002-2003 Minister van vrom
2002-2007 Minister van defensie
2006-2008 Tweede Kamerlid
2009-2010 Rijkscommissaris voor Caribisch Nederland (Bonaire, Saba, Sint-Eustatius)
2010-2012 Minister van sociale zaken
2012 Informateur
2012- Minister van economische zaken

Kamp woont met zijn vrouw in Diepenheim. Ze hebben twee kinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden