Henk Hage 'Ik zat daar zonder vooroordeel'

"Met welk zintuig neem je dromen waar, of gedachten? Zintuigen vormen een brug tussen binnen- en buitenwereld, maar je hebt ook zintuigen die naar binnen gericht zijn en registreren wat je daar ervaart. Als portretschilder heb ik die naar binnen gerichte zintuiglijkheid leren benutten. Toen ik ooit een periode veel zelfportretten schilderde, deed ik na een paar maanden de spiegel weg. Ik ontdekte dat de waarneming die je van jezelf hebt maar voor een klein deel is gebaseerd op het visuele. Hoe meer je alle zintuigen openzet bij het schilderen, hoe meer je portret een weerslag is van een wezenlijk aspect van jezelf.

Dat bleek ook de sleutel die toegang bood tot de binnenwereld van de tbs'ers op een longstay-afdeling die ik nu heb geportretteerd in opdracht van de Pompestichting, een instelling voor forensische psychiatrie. Deze mannen, die vaak levenslang in die kliniek zitten, moest ik een gezicht geven, maar niet herkenbaar. Vijftig van de 88 mensen hebben meegedaan. Eén man zei: 'Weet je waarom we ja hebben gezegd tegen het project? Niet omdat je schilderijtjes zo bijzonder zijn hoor, maar dan kunnen we eens praten met iemand van buiten.' Een groot aantal wilde overigens een portretje aan hun moeder geven.

Een jaar lang heb ik in de kliniek gewerkt -indrukwekkende sessies, waar ik slechts een keer over heb gedroomd. In de vakantie droomde ik dat ik een van die mannen ontmoette, maar toen ik keek, was hij een ander. Het zegt iets over het spanningsveld dat ontstaat als je iemand portretteert: het beeld kan nooit helemaal samenvallen met wie de ander in wezen is. Je legt er altijd iets van jezelf in.

De paneeltjes waarop ik de portretten heb geschilderd zijn 17,4 bij 17,2 cm, net niet vierkant. Een raar formaat, dat ik niet alleen om praktische redenen heb gekozen. Het herinnerde mij ook aan een droom - of was het een visioen? - uit 1980 waarin een vriendin, zeven jaar na haar zelfgekozen dood, aan mij verscheen. Ik voelde sterk haar aanwezigheid en kon haar ziel in mijn handen pakken. Die ziel was zo groot als de paneeltjes die ik nu heb gebruikt.

De vriendin wees me ooit op een kwaliteit van mezelf die ik niet kende. Ze zei: 'Jij kunt iets zien in mensen wat anderen niet zien. Later ga je daar nog wel wat mee doen.' Ik heb me als kunstenaar ontwikkeld. Ik kijk niet alleen met mijn ogen maar ook met het hart.

De cirkel sluit zich nu in deze bijzondere portrettenserie. Om iets van de binnenwereld van mijn modellen te laten zien ben ik heel gevoelsmatig te werk gegaan. 'U schildert met liefde in uw handen', merkte een man op. Misschien was dat het succes van het project: ik zat daar zonder vooroordeel."

Henk Hage (1950) is schilder. Zijn portrettenproject is vanaf 18/9 te zien in Museum Het Valkhof in Nijmegen; volgende week presenteert Letter&Geest enkele portretten van longstay tbs'ers uit het boek 'Bewaakte ogenblikken'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden