Hendricks, Nagelkerke en het Gos beheersen de zalen

Varamatinee: vanavond om 18.45 uur op radio 4; het N.S.O. speelt vanavond in Nijmegen, dinsdag Amsterdam Concertgewouw en woensdag in Brussel.

FRANZ STRAATMAN

Misschien is zo'n divertimento ook wat te licht na een spannend voorgedragen ouverture tot 'Le nozze di Figaro'. Daarna had Hendricks meteen mogen binnenstappen om bijvoorbeeld met de eerste aria voor de gravin uit 'Le nozze' ('Porgia amor') het publiek te veroveren. Maar neen, pas in haar toegift knoopte zij bij 'Le nozze' aan, met het recitatief 'E Susanna non vien' en de aria 'Dove sono' uit het derde bedrijf. Toen werd er vocaal en emotioneel pas iets wakker in Hendricks, toen straalde zij contact uit met de inhoud, alhoewel toen ook nog duidelijker werd dat zij geen zangeres is met echt dramatische kwaliteiten.

Daar was zij wel voor ingehuurd met twee concertscenes voor en na de pauze. Teksten vol van termen als 'Come, o crudele' (waarom wreedaard), en 'Oh immagini funeste' (Oh, droeve beelden), met beelden van liefdesontrouw, verwijten, afscheid. Miniatuur opera's, in een keer alles. Het vlamt maar er zit ook veel intiem sentiment in. Mozart schrijft in een brief over een van die stukken dat studie ervan de expressie in de voordracht dient te bevorderen.

Hendricks zong echter vooral mooi; ze heeft een helder nachtegaal-achtig geluid, een echte lyrische sopraan met duidelijke kwaliteiten voor de coloratuur, zoals ze heerlijk liet horen in de aria 'Ah! non son io che parlo' (Oh neen, ik ben het niet die spreekt), KV 369. Maar in het voorafgaande recitatief waarin Mozart zo mooi met de strijkers naar donkere kleuren gaat, bleef zij te blank, objectief. En aan solide laagte ontbrak het haar.

Was Rudolf Werthen misschien te meegaand met de grote ster; had hij haar als dirigent-regisseur niet wat meer moeten kneden? Kijk, dan moet je toch weer bij Harnoncourt zijn die met een Charlotte Margiono een week eerder in dezelfde zaal juist die expressiviteit wel bereikte. Van Margiono heb ik de rood-fluwelen stem onthouden, van Hendricks haar cyclaam-rode japon.

Vlammend

Een dag later, in dezelfde zaal, in de Vara-matinee, sloegen de vlammen van hartstocht en van stemexpressie bijkans door het dak. Van twee tot ruim kwart voor zes, slechts door een pauze onderbroken, heerste er de vibratie van echte theaterzangers uit wat thans het Gos, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (v/h de Sowjet-Unie) heet, in een opera van Tsjaikowski die hier niet eerder had geklonken: 'Tsjarodejka' uit 1885-1887, zijn negende opera. De titel betekent tweeledig zowel 'de heks' als 'betoverend' - dat laatste in positieve zin.

Hoofdpersoon is een vrouw (Nastasia) die ongecompliceerd liefde uitstraalt, maar verkeerd wordt begrepen door het bestuur van de stad waar zij een herberg exploiteert. Zij raakt in een verwikkeling met zowel de vorst (Nikita) van het gebied waar zij woont, als met diens zoon (Joeri); dat leidt tot de dood van Nastasia en Joeri en voert Nikita tot waanzin. Een belangrijke rol speelt daarin de vorstin (Jewpraksia) die zich heftig verzet tegen de liefdesrelatie tussen haar man; zij schenkt Nastasia een fatale gifdrank.

De opera is goed gestoffeerd met nevenfiguren, maar is te gerekt van inhoud in het tweede bedrijf. Het libretto van de Russische schrijver Sjpazjinski had compacter gekund. Een concertuitvoering is niet de beste graadmeter om een werk te beoordelen. Bovendien ontbrak een enigszins gedetailleerde beschrijving in het programmaboekje. Dat is toch het minste bij zo'n onbekend werk in zo'n ver-af taal.

Golvende slangen

Aan vocale slagkracht ontbrak het niet. De sopraan Larissa Zyrianowa, lange zwarte jurk, hoogblond haar, zag er uit als 'de goede moeder' zelve; haar armen bewogen als golvende slangen en zij zong met een oprechtheid en expressie (zo'n lekkere slavische stem met veel scherp en zoet er in) haar rol van Nastasia. Ik houd het bij deze naam alleen want al die namen van vele zingende vertegenwoordigers van de GOSlanden, beklijven toch niet in mijn geheugen. Er deden zowaar twee Nederlanders mee: de degelijke tenor Hubert Delamboye en de verrassend krachtige jonge bas Jaco Huijpen (onthouden die naam). Onder de baton van de Rus Valery Gergjew (de bekendste dirigerende Rus in Nederland) speelden en zongen het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor met verve. En toch raak ik een beetje uitgeluisterd op wat Gergjew doet; het klinkt allemaal lekker, maar het blijft aan de oppervlakte. De grote slag, het vlotte tempo, maar buiten gekomen, was het al weer van me afgegleden.

Studenten

In Rotterdam kon ik het Nederlands Studenten Orkest zaterdagavond in De Doelen inhalen op zijn veertigste tournee door Nederland en (nu ook) Belgie. Het verraste me hoe Jules van Hessen een werkelijk intens en precies spelend ensemble had gesmeed uit het amorfe geheel van musicerende studenten (ruim driekwart, echt van milieuhygiene tot econometrie; een vakstudente piano bleek hier haar hart op te halen als celliste!). Een prima strijkorkest, prachtige blazers (een zeer mooie fluit in Ravels 'Daphis en Chloe') en alert slagwerk gaven aan hoe hoog het muzikaal niveau is onder jonge mensen.

Het programma van NSO is vindingrijk en mooi: composities met een liefdesdrama, zoals de 'Romeo en Julia'-suite van Prokofjew en die schitterende Ravel. Veel opera ook: Tatjana's briefscene uit Tsjaikowski's 'Jewgeni Onegin' en Isoldes Liebestod uit 'Tristan und Isolde' van Wagner. Tjonge, wat een moed van de 28-jarige sopraan Alexandra Nagelkerke, vijfde jaars zangstudente te Utrecht om dat aan te durven. Haar persoonlijkheid is iets groter dan haar vocale vermogens nu zijn, zo bleek in Tsjaikowski, maar die Tatjana-rol kan ze aan. Maar voor Wagner mist ze het breedgesmede gonzend plaatijzer in haar strottehoofd. En met het opdrachtwerk van Rob Zuidam ('She's everywhere now that she's gone') kregen we een eigentijds symfonisch gedicht voor supergroot, maar fraai gebruikt orkest, dat repertoire-waarde heeft. Proficiat N.S.O.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden