Review

Hemelse muziek in Utrecht

'Ik heb geen idee hoe de hemel eruitziet, maar ik geloof zeker dat er muziek gemaakt wordt. Dat er op de nieuwe aarde andermaal op kunst bezuinigd zal worden, lijkt me namelijk zeer onwaarschijnlijk'', zegt pianist Matthijs Verschoor. Hij is bedenker en programmeur van het tweede Albert Schweitzer Muziekfestival dat hij als thema 'De Hemel' gaf. Het vindt van vrijdag tot en met zondag plaats in Utrecht.

Het Albert Schweitzer Fonds steunt kleinschalige initiatieven die tot een rechtvaardiger samenleving leiden. ,,Aanvankelijk waren dit overwegend medische en sociale projecten'', legt Verschoor uit. ,,In 1998 kwam er voor het eerst een muziekfestival dat de naam droeg van Albert Schweitzer, die naast theoloog en zendeling ook een eminent musicus was. In het eerste festival trad ik als pianist op. Ik deed wat suggesties voor een volgend festival en daarop benoemde het bestuur mij als programmeur van het festival van 2001.''

Het Albert Schweitzer Muziekfestival wil muziek laten horen die mensen aan het denken zet over de kwaliteit van het leven. Daar is volgens Verschoor grote behoefte aan, na 11 september meer dan ooit. ,,Via mijn schotelantenne kan ik tweehonderd zenders ontvangen. Alles wat ik te zien krijg, is even plat. De hele dag worden we geïnformeerd over de beursberichten. Ik vond het waardevol om daar iets tegenover te stellen dat het alledaagse overstijgt: de hemel. Ik wil muziek brengen die je kunt associëren met licht, vrede, gerechtigheid en hemelse sferen. Ik zie iedere vorm van kunst als een zoeken naar een verloren paradijs. Wie niet vernieuwend lonkt naar een zinvolle wereld, blijft steken in uiterlijke zinloosheid.''

Matthijs Verschoor gelooft stellig dat er in de nieuwe wereld ook andere kunst wordt bedreven dan muziek alleen. In de programmering is dat echter niet merkbaar; alles draait om klank. In het traditionele christelijke hemelbeeld is er ook geen werk voor schilders of beeldhouwers, maar wél voor musici: de engelen zingen er in koor, David speelt er op de harp 'en Bach, de grote Bach, die mag de maat der engelen slaan, de lieve lange dag', aldus Gezang 265 uit het Liedboek voor de Kerken. Verschoor vindt de associatie van de hemel met muziek begrijpelijk: ,,Het hiernamaals is een toekomstvisie, een perspectief. Het ongrijpbare van de hemel is een parallel met muziek.''

Verschoor koos als locatie de middeleeuwse Nicolaikerk in Utrecht. ,,Dit is een fantastische ruimte, lekker hoog, zodat de muziek letterlijk kan opstijgen.'' Om de kerk onaardser te doen ogen heeft Verschoor een belichtingskunstenaar ingehuurd die de ruimte in een zee van kleur en licht zal zetten. Die zal ook Messiaens uit te voeren compositie 'Couleurs de la cité céleste' (Kleuren van de hemelse stad) zichtbaar maken.

Vormgeving speelt voor Verschoor een belangrijke rol. ,,Alleen al het programmaboekje wordt zo mooi, dat je dat mee naar de hemel zou willen nemen. De programma's, op zichzelf een soort composities, worden zonder onderbreking uitgevoerd. Het openingsconcert begint met de bespeling van de 'bambuso sonoro'. Dit is een wonderlijke constructie van bamboe, door lucht aangeblazen als een orgel, met een hemelse, maar tegelijk ook heel aardse klank. De laatste bambusotoon zal overgaan in gregoriaanse kerkzang.''

Op het programma staan werken voor piano, koor, orgel en instrumentale ensembles van componisten uit zeer uiteenlopende stijlen, van Haydn tot Daan Manneke ,,Ik koos voor stukken die een gesublimeerde vorm van hemelse muziek zijn. Bijvoorbeeld het ongrijpbare Arietta uit Beethovens pianosonate opus 111 klinkt naar het einde toe steeds hoger en reikt naar het oneindige.''

Een sleutelwoord in de programmering is het woord 'contrast'. ,,Wil je de hemel voor het voetlicht brengen, dan moet je werken met contrasten en ook muziek van de duisternis laten horen. Die roept het verlangen op naar het hemelse. We voeren bijvoorbeeld de 'Via Crucis' van Franz Liszt uit. Deze verklanking van Jezus' kruisweg laat horen welk prijskaartje voor de hemel betaald is.''

Op de vraag of Matthijs Verschoor met dit festival een boodschap heeft, antwoordt hij: ,,Ik hoop alleen maar met het publiek iets te kunnen delen wat verder reikt dan wat je ziet. Als het programma zo gaat klinken als ik het in m'n hoofd hoor, ben ik ervan overtuigd dat anderen dat ook zo zullen ervaren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden