Helvetiërs stemmen over topsalarissen

Directeuren mogen niet meer dan twaalf keer zoveel verdienen als hun laagstbetaalde medewerkers. Hierover stemmen de Zwitsers morgen.

RENSKE HEDDEMA

ZÜRICH - In Zwitserland zijn volksraadplegingen bindend. Het volk kan zelf initiatieven nemen, waarvoor honderdduizend handtekeningen de eerste stap vormen. Na een paar jaar ambtelijke en politieke voorbereiding in Bern kunnen alle Zwitsers er dan over stemmen.

Achteraf een parlementsbesluit torpederen kan ook. Wie binnen zes maanden vijftigduizend handtekeningen verzamelt tegen een aangenomen wetsvoorstel, mag ook een referendum houden. Zegt een meerderheid dan nee, dan komt de wet er niet. Ook de regering moet grondwetswijzigingen rechtstreeks voorleggen aan het volk. De verrassing was groot toen het Volksinitiatief tegen Afzetterij afgelopen maart met 68 procent werd aangenomen. Het was de eerste in een reeks iniatieven met sociale inslag.

Net als in maart gaat het morgen over excessieve managersbeloningen. Volgend jaar staat het volksiniatief voor een wettelijk minimumloon van 3.250 euro op het programma. In een verder verschiet ligt de volksstemming voor een basisinkomen van 2000 euro voor iedereen. De eerste stap is gezet: 126.000 handtekeningen werden vorige week gedeponeerd in Bern.

Tweede in een reeks van sociale volksinitiatieven

In een klein dorp bij het Vierwoudenstedenmeer ligt de fabriek die misschien wel het bekendste Zwitserse product aller tijden produceert: de zakmessen van Victorinox. 120.000 stuks per dag worden er verzonden naar alle werelddelen.

Directeur Carl Elsener noemt zijn personeel zijn grootste kapitaal. Verloop is er nauwelijks: mensen blijven er hun hele werkzame leven. De directeur van Victorinox verdient zes keer zoveel als de inpakkers en schoonmaaksters in zijn bedrijf.

Hij is dan ook niet het doelwit van het referendum dat morgen in Zwitserland wordt gehouden. De Zwitsers stemmen over het wetsvoorstel dat bepaalt dat de directeur van een bedrijf in één maand niet meer mag verdienen dan de laagstbetaalde medewerker in een jaar. Het volksinitiatief heet '1:12', dat voortkomt uit kringen van de Jonge Socialisten.

In de jaren tachtig was de gemiddelde verhouding in Zwitserland nog 1 op 6; net voor 2000 was het 1 op 14. Hoe anders is dat nu. Bij Nestlé, UBS en Credit Suisse ligt de verhouding rond de 1 op 200. Bij farmareus Novartis verdient de directeur vandaag 299 keer zoveel als de onderste op de loonlijst.

"Niemand is 299 keer meer waard voor een bedrijf dan een ander mens", zegt de geestelijke vader van volksinitiatief 1:12 Marco Kistler. In Meilen, een welgestelde voorstad van Zürich, vindt een podiumdiscussie plaats tussen de jonge socialist en Heinz Karrer, directeur van werkgeversorganisatie Economie Suisse.

"Vroeger had de economische elite nog een zekere moraal", vindt Kistler, "maar die is volledig weggevallen. De lonen zijn geëxplodeerd aan de bovenkant, en voor de rest is er steeds minder over. We moeten terug naar eerlijke verhoudingen."

Karrer blijft er rustig onder. De welstand van het land is juist gebaseerd op het florerende bedrijfsleven, weet hij. Dat een paar duizend topverdieners de balans laten doorslaan, is nog geen reden voor een maatregel die diep zal ingrijpen in de Zwitserse economie, aldus het boegbeeld van de Zwitserse werkgevers.

Toch komt er ook uit Karrers achterban steun voor het wetsvoorstel. De ruggegraat van het Zwitserse bedrijfsleven is het midden- en kleinbedrijf. De eigenaren of directeuren belonen hun staf goed en nemen zelf vaak een bescheiden salaris. Voor deze ondernemers vormt het initiatiefvoorstel geen enkel gevaar. Velen verklaren dan ook dat ze vóór zullen stemmen. Ze behoren tot de 50 procent aan voorstanders, die het volksinitiatief tot voor kort nog had. Dat percentage slinkt de laatste dagen, maar verrassingen blijven mogelijk.

Hoogleraar economie Bruno Frey, die tegen het volksinitiatief is, is er niet gerust op. Hij wijst ook op de enorme bureaucratie die zal ontstaan als de overheid het salarisgebouw van bedrijven gaat doorlichten. Bovendien zal het bedrijfsleven maatregelen nemen. De banen met de laagste inkomens zullen worden uitbesteed, wellicht naar het buitenland, terwijl topkader en directie aparte management-bv's zullen vormen.

De grote fout is volgens Frey dat de topverdieners van multinationals met miljoenensalarissen zichzelf buiten de discussie houden. "Deze mensen zijn volledig globaal georiënteerd en hebben eigenlijk niks met Zwitserland te maken', zegt de econoom. De Zwitserse directe democratie zal ze een worst zijn. Dat tergt de Zwitserse burgers en zij hebben morgen het laatste woord.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden