Helpt het om je dood te veinzen?

Hoe zit dat met al die kevers, slangen, kippen, kwartels, eenden en bizons die zich oog in oog met een roofdier gewonnen geven en zich dood houden? Boerenslimheid dichten we deze schepsels niet toe, moeder natuur gaf hen gewoon een handigheidje mee om de beul te misleiden.

Playing possum wordt dat gedrag genoemd, omdat de Virginiaanse opossum (buidelrat) meesterlijk de dood speelt. Daar ligt ie: opzij, gekruld, bek open, tong naar buiten, vocht uit de bek druipend, nee, er zit geen leven meer in. Maar als de opponent even niet kijkt, rijst het opossumkoppie omhoog. „Oh, hij is er nog, liggen!” Uren als het moet.

Werkt dit? Een vos vindt een kwartel die uit eigen beweging de geest geeft heus niet minder smakelijk dan een exemplaar dat tussen zijn tanden blijft spartelen. Veel rovers versmaden ook dooie prooi niet. Toch wisten ooit 29 van de 50 eenden die aan vossen werden geofferd zich als schijndode te redden.

Bioloog Bernd Riedstra (universiteit van Groningen) oppert twee verklaringen voor het nut van tonische immobiliteit : „In zo’n toestand word je minder snel opgemerkt. En je lokt geen aanval uit. Ga je rennen, dan reageert zelfs een doorvoed roofdier met ’Hé, prooi’. En houd je je dood, dan hoeft die rover niets met je.” Op die manier zag Riedstra een haan zich redden uit de klauwen van een havik.

Bijt de vijand, speel dan nog voor lijk. Dat deden 15 van de 16 kikkers die voor de slangen gingen. Ernstig gewond overleefden ze het, behalve de kikker die zich niet gewonnen wenste te geven. Zijn belager beet door. Maar hoe houd je je koest terwijl ze aan je knagen: de evolutie reikte de kikker hiervoor gereedschap aan, een zelfgemaakte pijnstiller.

Zelf veinzen slangen ook formidabel, en sommige geven hun einde extra cachet mee. Ze poepen vooraf. En enkele kikkersoorten combineren hun verscheiden met vieze huidgeuren, zo smerig dat slangen hen soms meer dan tien minuten nadat ze verzwolgen zijn alsnog uitkotsen. Ongedeerd.

Dat laatste kan omdat veel van die acteurs zich oprollen en alle uitsteeksels dicht tegen zich aandrukken. Zo ben je als dooie het minst kwetsbaar. Maar wees daarbij wel zichtbaar dood: eenden schijnen vossen te overtuigen door een lamme nek te veinzen, waar de vos mee kan spelen. Tot ie niet oplet.

Een enkel dier heeft de schijndood tot kunst verheven. De Virginiaanse buidelrat wordt naar de kroon gestoken door de haakneusslang. Dit reptiel gaat wonderlijk schoon ter ziele, achterover opgerold, geheel stijf en met de bek open. Als je op één uiteinde drukt, kantelt hij als een dooie tak op en neer.

In vergelijking daarmee zijn kikkers en eenden amateurs. Maar toch sussen ze met hun lethargie de aanvalslust van de vijand. Dus wat te doen als we een beer tegenkomen? „Rennen”, geeft bioloog Riedstra mee, „of tegenstribbelen. Alle onderzoeken zeggen dat je bij een beer dan altijd nog meer kans maakt dan als je gewillig gaat liggen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden