Help, mijn vader heeft een vriendin!

Je bent al lang volwassen als je vader of moeder overlijdt. Verdrietig vraag je je af of de ogen van de achtergebleven ouder ooit weer zullen glanzen. Totdat je vader ineens zijn nieuwe vriendin presenteert.

Dat haar vader na het overlijden van zijn echtgenote niet alleen zou blijven, voorspelde Renée Dubois' moeder al op haar sterfbed. "Ik denk dat ze er samen over hebben gesproken", zegt Dubois (43), "maar helemaal zeker weet ik dat niet." Ze durfde er op dat moment niet op in te gaan. "Mijn vader is een trouwe en zorgzame, maar vooral energieke en levenslustige man. Als ik er goed over nadacht, wist ik dat mijn moeder gelijk had."

Tijdens haar moeders ziekte had ze er wel eens een grap over gemaakt met haar zus: als mama dood is en papa krijgt een nieuwe vriendin, dan zou die of die dame leuk zijn - misschien is zij tegen die tijd ook wel weduwe. "Mijn vader was bijna 65 toen mijn moeder overleed. Dat is nu tien jaar geleden. Hij ging met pensioen toen ze kanker had. Hij heeft fulltime voor haar gezorgd. Natuurlijk gunde ik hem na mijn moeders dood nog aantal mooie jaren."

Toch viel het Dubois rauw op haar dak toen haar vader vijf maanden na de crematie vertelde dat hij een andere vrouw had ontmoet. "Ik was blij voor hem, maar voor mij ging het allemaal veel te snel. Achteraf denk ik: hij was gewoon verder in het rouwproces dan ik. Iedereen bewandelt zijn eigen pad, iedereen heeft andere behoeftes. Zo ruimde mijn vader al heel snel na de crematie sieraden en kleding van mijn moeder op. Ook daar had ik moeite mee."

Dubois wilde haar vaders nieuwe liefde in eerste instantie niet ontmoeten. "Mijn broer en zus waren daar gemakkelijker in, minder gevoelig. Maar ik kon het niet. Ik heb haar een brief geschreven waarin ik uitlegde dat het niets met haar persoonlijk te maken had - ik kende haar per slot van rekening helemaal niet, en van mijn broer en zus hoorde ik goede verhalen over haar. Maar ik was nog niet zover. Nu, tien jaar na dato, weet ik dat ik bang was om ook mijn vader te verliezen. Niet aan de dood, maar aan haar.

Of ze nu 10, 20, 40 of 60 jaar zijn, of ze net uit huis zijn of al een eigen gezin hebben - kinderen blijven kinderen, zegt Klaske de Vries (63). De Vries geeft al jarenlang therapie aan mensen in veranderende relaties: aan stellen met problemen, maar ook aan ouders en kinderen. "Tijdens het ziekbed van een ouder ontstaat vaak een nieuw verbond tussen de kinderen en de andere ouder. Hun relatie krijgt een extra dimensie door het samen zorgen, door het delen van het verdriet, doordat ze samen het overlijden meemaken en alles wat daar bij komt kijken. Vaak delen ouder en kind dan voor het eerst in hun leven een heel intensieve, emotionele periode als volwassenen onder elkaar. Ze staan elkaar bij en groeien naar elkaar toe."

En dan is daar ineens 'die ander'. Ieder kind, stelt De Vries, blijft onbewust levenslang bang dat het van zijn plaats wordt gestoten, dat het wordt verstoken van liefde.

Volgens therapeute De Vries is dat iets onontkoombaars. "Ieder mens doet ergens in zijn jeugd een tekort op. Zeker als klein kind voelt dat als levensbedreigend. Iets van dat angstige gevoel blijft je hele leven hangen en wordt opnieuw actueel als een van je ouders ineens meer belangstelling toont voor een nieuwe volwassene dan voor jou."

Er speelt ook nog iets anders, zegt Klaske de Vries. "Kinderen zijn trouwer aan hun ouders dan hun ouders aan elkaar." Wat de therapeut daarmee wil zeggen: kinderen hebben maar één vader en één moeder - dat is een onveranderlijk gegeven. Een kind, hoe oud ook, krijgt na een overlijden nooit meer een nieuwe vader of een nieuwe moeder. Terwijl een vader of moeder, als hij zijn vrouw of zij haar man verliest, wél een nieuwe partner kan vinden. "Dat gegeven schept een ongelijkheid tussen de achtergebleven ouder en het kind. Tijdens het ziekbed en in de rouw raken ze vaak meer verbonden dan ooit. Dat verbond kan door een verliefdheid worden verbroken."

Renée Dubois kreeg een fijne brief terug van haar vaders nieuwe vriendin, zegt ze. "Zelf had ze op 29-jarige leeftijd haar moeder verloren, en zij kon zich goed voorstellen hoe ik me voelde. Ze vond dat ik alle tijd moest nemen die ik nodig had. Dat heeft mij enorm geholpen. In feite had zij meer begrip voor de situatie dan mijn vader: die vond het heel vervelend dat ik de boot afhield en bleef maar aandringen op een ontmoeting."

Na driekwart jaar voelde Dubois: het kan, ik ben klaar voor een ontmoeting. "Maar dan wel bij mij thuis. Mijn vaders vriendin is een Amerikaanse die in Duitsland woont en werkt. Als ze in Nederland was, was ze in het huis en het bed van mijn moeder. Dat vond ik te moeilijk."

Zowel de ouder als de nieuwe partner moet de gevoeligheden van de kinderen onderkennen, zegt Klaske de Vries. Ook als de kinderen al volwassen mensen zijn. "Het is belangrijk dat de plaats van het kind én die van de overleden ouder door hen allebei worden geëerd en gerespecteerd." Zo moet de overgebleven ouder bijvoorbeeld ook in zijn eentje tijd blijven spenderen met zijn kinderen en kleinkinderen, vindt De Vries. "Het is niet fijn als je vader of moeder alleen nog maar oog heeft voor de gewéldig leuke dingen die hij nu weer heeft ondernomen met zijn nieuwe geliefde. Er moet belangstelling blijven voor het rouwproces van het kind. Het is niet erg invoelend om dat niet te doen. Of om het verleden onder de mat vegen en af te doen als nooit gebeurd."

Dat deed de moeder van Eline Kolen (45) wél. Kolen wil er alleen over vertellen als ze niet haar echte naam hoeft te noemen. "De relatie met mijn moeder is sinds het overlijden van mijn vader, al meer dan vijftien jaar geleden, nog altijd erg moeizaam."

Toen Kolens vader overleed, was haar moeder opzichtig in de rouw. Ze sprak nauwelijks nog en viel dramatisch af - een jaar lang gunde zij zichzelf niet meer dan een paar happen eten per dag. Behalve ergerlijk - want het verdriet om haar vader moest al snel plaats maken voor de zorgen om haar moeder - vond Kolen haar moeders gedrag ook wonderlijk. Haar moeders verdriet verbaasde haar. Want om nu te zeggen dat zij het haar echtgenoot bij leven nu zo ontzettend naar de zin had gemaakt; nee. Een moeilijke vrouw was ze voor hem geweest, vindt Kolen. "Het was altijd hier te kort en daar te breed, en daarvoor hield mijn moeder mijn vader verantwoordelijk."

Op de kop af een jaar na haar mans overlijden klaarde Eline Kolens moeder op. Tot ieders verbazing presenteerde ze een paar weken later haar nieuwe vriend: een man uit hetzelfde dorp met een paar thuiswonende zoons, bij wie ze zo snel mogelijk wilde intrekken.

Na de verhuizing, waarbij haar moeder schijnbaar emotieloos Kolens geboortehuis leeghaalde, trof de dochter haar moeder geen moment meer alleen. Op de boerderij waar ze was ingetrokken, was altijd wel een zoon die om eten of schone kleren vroeg.

In Kolens ogen is haar moeder verworden tot een huishoudster die zich in de rondte laat commanderen door een stel wildvreemde kerels - en vreemd genoeg lijkt zij dat prima te vinden. Sterker: voor het eerst in haar leven glimlacht de moeilijke vrouw goedmoedig. Over haar overleden echtgenoot - een man die bekend stond om zijn zachtmoedigheid, humor en goede zin - heeft ze het nooit meer. Ach, zegt ze met een wegwerpgebaar als haar dochter haar vader nog eens ter sprake probeert te brengen.

Renée Dubois laat een foto zien van haar moeder; een grijzende vrouw met een vriendelijk gezicht op wie zij sprekend lijkt. Haar ouders waren gelukkig samen, weet Dubois. "Maar ik realiseer me ook dat er grote verschillen tussen hen waren. Mijn vader heeft lange tijd op de grote vaart gezeten. Hij houdt van reizen. Mijn moeder was een oer-Hollandse vrouw die na twee weken vakantie het liefst snel op huis aan wilde, een vrouw die uit onzekerheid nauwelijks vreemde talen durfde spreken. Nu is mijn vader getrouwd met een uitbundige Amerikaanse, de directrice van een internationale school. Een deel van zichzelf kon hij met mijn moeder niet leven. Dat was niet erg, maar nu hij de kans heeft om dat wel te doen, geniet hij er erg van. Hij is in zijn element; met zijn reisjes, zijn feestjes en alle nieuwe mensen die hij ontmoet."

Acht jaar geleden hertrouwde haar vader. "Natuurlijk vond ik dat leuk voor hem. En voor Kathleen, zijn nieuwe vrouw. Hun huwelijksdag was én mooi én verdrietig. Ik miste mijn moeder bij vlagen vreselijk. Er werd een prachtig lied gezongen. Ik vond het moeilijk om aan te horen, met 'dit is de gelukkigste dag van mijn leven' en 'dit is de allerleukste vrouw van de wereld'. Want ja, voor mij is en blijft dat mijn moeder."

Haar moeder had haar vaders nieuwe vrouw ongetwijfeld gemogen, zegt Dubois. "Het mooie aan Kathleen is dat ze zich geen rol toeëigent die ze niet heeft. Ze ís mijn moeder niet, maar wil die wel voor me zijn als ik aangeef dat ik dat ook wil." Dubois' kinderen hebben haar moeder nooit gekend; voor hen is Kathleen hun oma. "'Ik heb drie oma's', pocht mijn zoon wel eens. Daar moet ik om glimlachen."

Het leven is beter, met Kathleen erbij, zegt Dubois. "Het aparte is: met haar kan ik soms beter over mijn moeder praten dan met mijn vader."

reageren...

Heeft uw alleenstaande vader of moeder ook een nieuwe relatie, hebt- of bent u er zelf een?

Stuur uw reactie naar tijd@trouw.nl, liefst in maximaal 150 woorden.

'Het zijn geen gewone mensen, het zijn onze ouders'

Onderzoek
Er is 'verrassend weinig' wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de dood van ouders van volwassen mensen, constateert cultuurpsycholoog Joanna Wojtkowiak, die als onderzoeker aan de Vrije Universiteit de huidige ideeën over dood, sterven en rouw in Nederland in kaart brengt. "De dood van een ouder wordt door de wetenschap gezien als een 'gewone dood', in tegenstelling tot een 'ongewone dood', bijvoorbeeld op jongere leeftijd, door een ongeluk of door suïcide."

Omdat het onderwerp wel veel aandacht krijgt op internetfora, kan het niet lang meer duren voordat ook de wetenschap zich erop stort, verwacht Wojtkowiak. "In een onderzoek dat ik vond, wordt het mooi verwoord: 'misschien is de dood van een ouder 'gewoon', maar het zijn geen gewone mensen, het zijn onze ouders'."

Er is wel onderzoek gedaan naar de effecten van een nieuwe relatie voor de weduwe of weduwnaar. Daarin wordt geconstateerd dat een nieuwe relatie een positief effect heeft op de gezondheid van de weduwe of weduwnaar.

Zogeheten 'verweduwde personen'

Cijfers
In 2010 overleed van 50.000 vrouwen en 15.000 mannen tussen de 55 en 95 jaar de partner. Van al die mensen heeft 85 procent (grotendeels volwassen) kinderen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft dergelijke gegevens (nog) niet over mensen die ongehuwd samenwonen.

In 2010 trouwden 1200 mannen en 700 vrouwen van boven de zestig jaar. In de meeste gevallen waren dat weduwen en weduwnaars.

In de statistieken ontbreken cijfers over zogeheten 'verweduwde personen' die na het overlijden van hun echtgenoot wel een relatie beginnen maar niet gaan samenwonen - de meeste mensen lijken zich op die leeftijd niet nog eens aan een officieel huwelijk te wagen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden