Help kernwapens de wereld uit

Begin jaren tachtig protesteerden honderdduizenden Nederlanders tegen kernwapens. (ANP)

Het nieuws van deze week heeft zijn voorganger in de geschiedenis. Barack Obama streeft naar een kernwapenvrije wereld. In de jaren tachtig van de vorige eeuw deden zo’n tweehonderd Nederlandse gemeenten vast wat voorwerk.

Zelfs Juinen ging in de jaren tachtig na uitvoerige beraadslagingen overstag. Vol trots maakte burgemeester Hans van der Vaart (Wim de Bie) wereldkundig dat ook zijn gemeente kernwapenvrij zou worden. Naast hem en bij voorkeur voor hem de camerageile wethouder Tjolk Hekking (Kees van Kooten) die graag wat van de aandacht voor dit krachtdadige besluit wilde opeisen.

De vredesbeweging gebruikte in die jaren een tekening van politiek tekenaar Opland, waarop een figuurtje een raket wegschopte. Een vrouw, nadat de vrouwenbeweging protest had aangetekend tegen een man als beeldmerk voor de strijd. ’Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland’, was de slogan die erbij hoorde. Dat bekte prima, maar de haalbaarheid van de gestelde doelen was buitengewoon twijfelachtig.

De kernwapenvrije wereld waar de Amerikaanse president Barack Obama afgelopen weekend in Praag hardop over dagdroomde, leek midden in de Koude Oorlog nog een veel grotere utopie dan heden ten dage. De grootmachten en hun ideologieën stonden lijnrecht tegenover elkaar. Daar hoorde wederzijdse nucleaire afschrikking bij.

Gesproken over wapenbeheersing werd er wel, maar al te grote vooruitgang werd daarbij niet geboekt. Het Warschaupact kwam zelfs met een nieuwe generatie kruisvluchtwapens, de SS-20’s. De NAVO antwoordde met de aankondiging van de plaatsing in West-Europa van 572 middellange-afstandsraketten van het type Pershing. Nederland zou er 48 stationeren in het Brabantse Woensdrecht, maar was zo verdeeld dat het een definitief besluit voor zich uit schoof. Het Warschaupact kon gedurende die periode een gebaar van goede wil maken door terug te komen op zijn voornemens. Diep van binnen geloofden slechts weinig mensen daarin. Als de plaatsing al voorkomen kon worden, dan door de kracht van breed maatschappelijk verzet: massademonstraties of een volkspetitionnement. Zelfs dan was het afwachten met een coalitie van CDA en VVD aan het roer.

Vanuit dat gevoel van machteloosheid kwam de motie van Henk Thomas, PvdA-gemeenteraadslid in Hellevoetsluis, voort. Help kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland en als dat al niet haalbaar is, dan maar een start in Hellevoetsluis. Dat idee. Niet veel later schaarde de raad van de Zuid-Hollandse plaats zich achter het initiatief en was de eerste kernwapenvrije gemeente ter wereld een feit. Eigenlijk betekende het niks. Een symbolische vuist tegen de nucleaire wedloop, meer was het niet.

Maar het effect was groot. De media liepen uit. Ook internationaal was er belangstelling, tot van achter het IJzeren Gordijn. De Oost-Duitse staats-televisie kwam langs, Kremlin-spreekbuis de Pravda, plaatste een artikel op de voorpagina.

In eigen land varieerden de reacties sterk. Bij sommigen leefden bezwaren tegen de pretentie achter de motie. Buitenlandse politiek vormde het primaat van Den Haag; het was niet aan gemeenten om zich daar mee te bemoeien. En er klonken verwijten: als de Russen zouden komen, zouden ze in Hellevoetsluis wel anders piepen.

Uit progressieve kringen, waar de ’Hollanditis’ het hardst had toegeslagen, kwam bijval. Zo’n tweehonderd gemeenten (ruim een kwart van het totaal) volgden het voorbeeld en hingen ook een bordje ’kernwapenvrije gemeente’ onder hun plaatsnaamborden.

Ook in andere Europese landen stelden gemeenten zo’n zelfde daad. Het kwam zelfs tot een vorm van internationale organisatie. In het Italiaanse Perugia, een comune denuclearizzato, werd in 1986 de eerste conferentie voor kernwapenvrije gemeenten gehouden.

Een van de erfenissen daarvan is dat een organisatie als de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) tegenwoordig ook een internationale afdeling heeft. De medewerkers bekijken bijvoorbeeld hoe gemeenten in jonge democratieën ondersteund kunnen worden.

In een deel van de kernwapenvrije gemeenten van toen zijn de bordjes nooit verwijderd. De andere hebben de moties van destijds nooit herroepen, zodat die nog steeds rechtsgeldig zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden