Help, de straat zakt steeds verder weg

Woerden zoekt innovatieve ideeën voor onderhoud slappe bodem

Twintig bedrijven hebben zich al bij de gemeente Woerden gemeld met mogelijke oplossingen voor de zakkende bodem. Ze mogen hun plannen presenteren op de 'pitch- and matchdag' op 11 september. Eigenlijk zou de landelijke overheid zo'n inventarisatie moeten maken, vindt geoloog Gilles Erkens van de Universiteit Utrecht en kennisinstituut Deltares. "Wonen in een delta betekent dat je rekening moet houden met bodemdaling. Er is behoefte aan oplossingen en een overzicht daarvan."

Woerden heeft de werkzaamheden aan de Eikenlaan in het dorp Zegveld net afgerond. Een halve kilometer straat is met 70 centimeter opgehoogd met piepschuim en vulkanische steentjes, licht materiaal om verzakking zoveel mogelijk te beperken. Kosten: 1,8 miljoen euro. Toch zullen binnen een jaar of tien weer kuilen en scheuren ontstaan en is de straat over pakweg dertig jaar weer net zo diep weggezakt als voor de renovatie.

Net als andere gemeenten in het Groene Hart heeft Woerden hinder van een inklinkende veenbodem. Ze hebben zich verenigd in het Platform Slappe Bodem, dat sinds 2007 aandacht vraagt voor hun probleem, waarmee ook Noord-Nederland kampt. Op sommige plaatsen zakt de grond een paar centimeter per jaar. De straten liggen amper hoger dan omliggende sloten en overstromen als het even stortregent, waarna het water niet weg kan omdat de riolering vol staat. In Kockengen leidde dat drie weken geleden tot dagenlange wateroverlast.

"Bodemdaling is een verborgen probleem", zegt Erkens. "Het gaat om enkele centimeters per jaar en de maatregelen die worden getroffen worden betaald uit potjes voor beheer en onderhoud waardoor de kosten niet zichtbaar zijn." Deltares schat dat de komende 35 jaar maximaal 25 miljard euro nodig is om schade door verzakkingen te herstellen en voorkomen.

Woerden hoopt op een duurzame en economisch rendabeler oplossing uit de pitch te halen, vertelt beleidsambtenaar stedelijk water Wilco van Bodegraven. Niet meer bouwen is geen optie. "Tot op heden is dat niet overwogen omdat de leefbaarheid van kleine kernen politiek zwaarder weegt. Daarvoor is het nodig regelmatig woningen te bouwen." Die woningen verzakken niet omdat de fundering op palen wordt gebouwd, maar wegen en tuinen zakken wel.

"Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw zijn veel nieuwe wijken gebouwd in veenweidegebied", legt geoloog Erkens uit. "Daarbij is geen rekening gehouden met de bodem, dat gebeurt eigenlijk nooit, nog steeds niet. Doe je dat wel dan kom je al snel uit op lintbebouwing op hogere gronden, zoals het vroeger was. Zoals het oude centrum van Kockengen op een stroomrug ligt, een zandafzetting van de Rijn, die verzakt niet."

Als echte onderzoeker bepleit Erkens meer onderzoek. "We weten niet precies waarom de bodem verzakt en waar dat in de toekomst zal gebeuren. Maar duidelijk is dat Nederland daalt en kantelt. Voor een deel komt dat door menselijk handelen, door de gaswinning in Groningen, het graven van sloten in de veengebieden, waardoor de plantenresten in de bodem wegrotten, en de belasting van het veen, bijvoorbeeld door er met vrachtwagens en tractoren overheen te rijden. De oplossingen zitten dus in het leren omgaan met bodemdaling - hogere dijken, huizen op palen, drijvende tuinen, bevoorrading per boot, kortom een andere manier van bouwen en denken - en aanpassing: lichtere materialen, de grondwaterstand hooghouden of de grond waar je een weg aanlegt eerst zwaarder voorbelasten."

New Orleans kan profiteren van Nederlandse kennis

Volgens geoloog Gilles Erkens kunnen Nederlandse oplossingen voor bodemdaling op internationale belangstelling rekenen. Bijvoorbeeld uit New Orleans, waar ingenieursbureau Arcadis meebouwde aan een ringdijk nadat de orkaan Katrina er negen jaar een verwoesting aanrichtte. "De wijken die zijn getroffen door Katrina liggen allemaal in een kom in het veengebied dat is verzakt." De ringdijk moet zorgen dat de stad bij overstromingen veilig is. "Wie buiten die dijk wil wonen moet een hoge verzekeringspremie betalen. Daardoor moesten veel mensen hun huis opgeven. De rijksoverheid zou hier ook kunnen zeggen 'we gaan niet meer bouwen in veengebied, net zoals het niet mag in de uiterwaarden', maar dat is ondoenlijk voor gemeenten en de mensen die er al wonen. In Nederland betalen we allemaal mee aan de oplossingen. Dat lijkt me terecht, we hebben nu eenmaal een ingewikkelde ondergrond."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden