Helft cao's wacht nog op verlenging

analyse | Bonden en werkgevers in de loopgraven over hoger loon

Boze werknemers - herkenbaar aan hesje of protestsjaaltje - op een veldje of een parkeerterrein. We zien ze steeds vaker. Vakbonden en werkgevers worden het steeds minder vaak eens over de arbeidsovereenkomst. Is het afsluiten van een cao nog wel de manier om tot afspraken over arbeidsvoorwaarden te komen?

Meer dan de helft van de cao's in Nederland - welgeteld 518 - is verlopen zonder dat er een nieuw akkoord is bereikt, zo blijkt uit gisteren verschenen cijfers van werkgeversvereniging AWVN. De looneis van 3 procent van de FNV blijkt telkens het struikelblok. De vakbond wil nu het einde van de crisis in zicht is eindelijk een hoger salaris.

Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg, denkt niet dat het einde van de crisis ervoor gaat zorgen dat onderhandelingen makkelijker verlopen. De arbeidsmarkt is inmiddels structureel veranderd: er zijn meer zzp'ers, meer flexwerkers, er is meer arbeidsmigratie, het pensioenstelsel staat onder druk. Allemaal factoren die maken dat een cao een beetje een ouderwets instrument is.

"De bonden willen wel moderniseren. Alleen ligt dat erg gevoelig bij de achterban", zei Wilthagen onlangs. In zijn ogen zou de cao veel meer gericht moeten worden op het creëren van nieuwe banen en op werkzekerheid. Daartoe zouden er afspraken moeten komen over scholing, over van-werk-naar-werk-trajecten en over de inzetbaarheid van werknemers.

Voor oudere werkzoekenden hebben cao's ook nadelen. Er staan bijvoorbeeld afspraken in over minder ploegendiensten of extra vrije dagen voor personeel op leeftijd. Fijn voor die werknemers, maar voor de ondernemer wordt het met al die arbeidsvoorwaarden minder aantrekkelijk om een oudere werkloze in dienst te nemen. En de senior verdient ook al zoveel.

Niet alleen de arbeidsvoorwaarden zijn punt van discussie, ook het loon en vooral de stijging ervan. De vakbonden willen er gemiddeld 3 procent bij, werkgevers zien er niets in. Een hoger loon heeft wel een flink voordeel voor de economie: mensen die meer te besteden hebben, geven ook meer uit. Het is momenteel vooral de lage consumptie die ervoor zorgt dat de economie nog niet echt aantrekt. Een aantrekkende economie is weer goed voor ondernemers, die uiteindelijk hun winst zullen zien stijgen.

Maar moet dat via een cao met de vakbonden worden geregeld? Ruim tien jaar geleden stelde werkgeversorganisatie VNO-NCW al eens voor om alleen nog met ondernemingsraden te praten over arbeidsvoorwaarden. VNO vond de vakbonden niet meer voldoende representatief. FNV en CNV reageerden woedend en alles bleef bij het oude. Twee jaar geleden stelde toenmalig minister van sociale zaken, Henk Kamp, voor om de cao te moderniseren. Niet nodig, meenden werkgevers en werknemers toen. Het resultaat: cao-onderhandelingen die nu massaal vastlopen.

De vakbonden lijken een nieuwe strategie te gebruiken. In plaats van dossiers door te nemen met de werkgevers, gaan ze nu eerder de straat op. Door de continue stakingsdreiging komen de gesprekken snel onder druk te staan. Het lijkt werkgevers weinig te deren. Er zijn immers genoeg werkzoekenden. Dan maar even geen cao.

Maar geen cao is ook geen hoger loon. Dat is slecht nieuws voor de bonden. Maar geen loonstijging, dat jaagt de economie weer niet erg aan. "Dus werkgevers, stap nu maar eens over jullie teleurstelling heen. Wij willen iets meer koopkracht voor de mensen", zei FNV'er Mariëtte Patijn gisteren. "Een klein beetje meer koopkracht zal al voor meer vertrouwen zorgen. Daar kan de economie alleen maar van profiteren. Ga dus serieus zaken met ons doen aan de cao-tafel", aldus Patijn, met het demonstratievestje alvast gestreken in haar tas.

2,8 miljoen werknemers zitten zonder een cao
Nederland telt volgens AWVN circa 900 cao's. Daaronder vallen 5,4 miljoen werknemers. Per 1 april zijn 518 cao's, goed voor 2,8 miljoen werknemers, verlopen. Onder meer voor de grote cao's van gemeenten en het Rijk - beide meer dan 100.000 werknemers - is nog geen nieuwe overeenkomst getekend. De onderhandelingen over die cao's worden extra bemoeilijkt, doordat de vakbonden inzetten op loonsverhoging, terwijl het kabinet juist wil bezuinigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden