Helende lach bij alle leed

Expositie | Tekenaar Bernard Willem Holtrop (75) werd in Frankrijk wereldberoemd onder de naam Willem, onder meer vanwege zijn spotprenten voor het weekblad Charlie Hebdo.

Een dokter trekt een karretje voort. Daarop een reusachtige ingepakte soldaat - onherkenbaar ingepakt in verband, op z'n mitella staat Cambodja, op z'n hoofd Vietnam, en op z'n helm 'US Army'. De dokter trekt hem naar zijn volgende 'doel': Angola. Het is een van de vele tekeningen van Willem die de komende maanden in het Nederlands Stripmuseum in Groningen te zien zijn. Hoewel veel van de tekeningen duidelijk bij een specifieke, inmiddels historische gebeurtenis gemaakt zijn, blijft de achterliggende boodschap vaak heel actueel - zoals ook hier.

De tentoonstelling toont vooral het Nederlandse werk van Bernard Willem Holtrop, zoals de tekenaar Willem voluit heet. Dat is praktisch - de Franse grappen zijn vaak ook na vertaling alleen te begrijpen voor publiek met een grote kennis van het Franse politieke en culturele landschap - maar het heeft ook een andere reden: veel van Willems werk is inmiddels ondergebracht bij de Bibliothèque Nationale de France, en die leent het niet graag uit.

Willem werd in 1941 geboren in een gereformeerd huisartsengezin in Ermelo - in de boekenkast stonden veel politieke tekenaars, en een platenbijbel. Hij ging in Arnhem naar de kunstacademie, tekende voor Propria Cures, Provo en Vrij Nederland. In 1968 vertrok hij naar Frankrijk: vanwege zijn getekende kritiek op het koningshuis was hij in Nederland aangeklaagd voor majesteitsschennis.

In Frankrijk tekende hij voor talloze tijdschriften en kranten, en maakte daarnaast eigen stripboeken. In 2006 organiseerde het Centre Pompidou een tentoonstelling over zijn werk, en in 2013 kreeg hij de 'Grand Prix' op het jaarlijkse stripfestival van Angoulême.

Volop Franse erkenning dus, ook voor zijn werk voor Charlie Hebdo. Hij ontkwam aan de aanslag tijdens de wekelijkse redactievergadering van het satirische stripblad, in januari vorig jaar, door zijn karakter: hij heeft zo'n hekel aan vergaderingen dat hij altijd later kwam - hij zat dus nog in de trein toen zijn collega's werden vermoord. Twee dagen later tekende hij voor de krant Libération zijn reactie: een striptekenaar die 'Charlie akbar!' roept tegen een verbaasde terrorist met een geweer.

In Groningen hangt het werk, dat vooral uit Holtrops eigen collectie komt en dat hij onder meer maakte voor HP/De Tijd. Het is geordend naar onderwerp. Onder 'Provocaties en protest' zijn eigen stripblad God, Nederland en Oranje, met op de eerste voorpagina het wetboek van strafrecht als wc-papier. 'Politiek op de korrel', met een volkomen uitgemolken, uitgemergelde koe met 'Griekenland' op haar rug geschreven, terwijl een op Angela Merkel lijkende boerin vraagt of ze kan helpen.

En 'Lust en macht', waarbij de tekenaar erotische motieven gebruikt om de machtswellust duidelijk te maken. Dateringen ontbreken in de tentoonstelling - soms is dat jammer, al was het maar om te weten welke politicus Willem bespot. Maar de meeste tekeningen zijn - helaas - tijdloos: vluchtelingen, hongersnood, de tegenstellingen tussen rijk en arm. Uit de documentaires met interviews met de tekenaar, die ook in het museum te zien zijn, wordt duidelijk hoe Willem zich staande houdt bij het verbeelden van zo veel narigheid: het tekenen is voor hem een 'soort hygiëne', om z'n hoofd leeg te maken. En hij blijft er, ondanks alles, om lachen.

HHHHH

Willem retour, tot 31 maart in het Nederlands Stripmuseum in Groningen. www.stripmuseum.nl

Joke de Wolf

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden