Helemaal van de paus los

Tegen de trend van kerkverlating in weet de Oud-Katholieke Kerk van Nederland haar ledenaantal vast te houden. Met dank aan overgestapte 'roomsen'.

In de Veenhartkerk in Mijdrecht zet koster Richard Reurings het demontabele altaar in elkaar. Hij bevestigt twee grote witte houten panelen op een tafel en legt er een grijs laken overheen. Twee keer per maand tuigt de koster op zaterdagmiddag het liturgisch centrum op in de kerk die de oud-katholieken huren van de vrijgemaakt-gereformeerde eigenaren.

Begin dit jaar ging de oud-katholieke parochie Elia in Mijdrecht officieel van start - met 36 kerkgangers: zes volwaardige leden en dertig gastleden. Deze zaterdagmiddag sluiten zich nog eens zeven mensen aan. Een van hen is de 87-jarige Annie van Nieuwkerk. Ze ging altijd naar de rooms-katholieke parochie, vertelt ze, maar is daar met ruzie vertrokken. De oud-katholieken van Elia vindt ze een 'fijne groep mensen', maar meer dan gastlid wordt ze niet en ze schrijft zich niet officieel uit de rk kerk uit. "Ik zing ook in de kapel van een rooms-katholiek verzorgingshuis", zegt ze.

Edwin Vos (48) stapte wel definitief over van rooms- naar oud-katholiek. Makkelijk was dat niet, zegt de Mijdrechter. "De kans is groot dat ik niet in ons familiegraf mag worden begraven op de rooms-katholieke begraafplaats hier in het dorp." Maar dat woog niet op tegen de voordelen die hij ervaart bij de oud-katholieken. "Het is een heel hechte gemeenschap."

Het verlangen naar een hechte kleine gemeenschap is vaak de reden voor de overstap van de rk kerk naar de oud-katholieke kerk, zegt secretaris Emile Verhey van het bisschoppelijk bureau van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland. Van de 89 nieuwe leden (sinds 2011), kwamen er 45 uit de rk kerk. De Oud-Katholieke Kerk van Nederland telt zo'n 5500 leden verdeeld over 25 parochies.

Verhey: "Rooms-katholieken worden geconfronteerd met sluitende kerken, grote fusieparochies en het ontslag van pastoraal medewerkers om schimmige redenen." Het leidde ertoe dat rooms-katholieken protestanten hebben ingehaald als voornaamste groep toetreders tot de oud-katholieke kerk.

"Ik zie de rooms-katholieke en de oud-katholieke kerk als broer en zus", zegt Mariëtte Fakkeldij, een van initiatiefnemers van de oud-katholieke parochie in Mijdrecht. "Maar het voordeel van onze kerk is de machtsstructuur. Bij de oud-katholieke kerk is iedereen gelijk, en iedereen heeft daardoor evenveel inspraak bij besluiten. Dat verschilt van hoe de rooms-katholieke kerk werkt.''

Ook in Eindhoven zijn de nieuwkomers in de oud-katholieke parochie afkomstig uit de rooms-katholieke kerk. "Hoeveel overgeschreven rooms-katholieken wil je spreken?", vraagt pastoor Piet Coemans. "Ik kan er zo een aantal opnoemen." Hij stapte in 1991 over. "Toen al klopten de theorie en de praktijk van de rooms-katholieke kerk niet. Ik kon niet de juiste pastorale hulp verlenen. Ook het celibaat vond ik moeilijk." Bij de oud-katholieken is er geen celibaat. Inmiddels is Coemans getrouwd.

Coemans' Eindhovense parochie bestaat uit 170 gelovigen, van wie er vijftig elke week in de kerk te vinden zijn. "Van die vijftig waren er veertig rooms-katholiek." Zoals Felicitas en Herbert Platzer, die zich eind vorig jaar lieten overschrijven. "Twaalf jaar was er in onze parochie geen vaste priester", zegt Herbert. "Toen werden we bij een fusieparochie gevoegd. We kregen een pastoor die zijn opleiding had gevolgd in Den Bosch. Hij was erg star en strak in de leer. Op een botte en zakelijke manier schoof hij ons als vrijwilligers aan de kant."

Volgens Platzer is de oud-katholieke kerk met haar tijd meegegaan. "Homo's zijn hier niet noodzakelijkerwijs van de duivel, vrouwen mogen in het ambt en priesters mogen trouwen. Wij hadden die gedachten al. Dus de overgang was niet groot."

Het patroon van Mijdrecht en Eindhoven tekent zich ook af in Hengelo. Daar leidt pastoor Ward Cortvriendt sinds vorig jaar de beginnende oud-katholieke parochie (statie) Twente en Ommelanden. Cortvriendt ziet zijn 45 parochianen sinds drie jaar aangevuld door een handvol bezoekers uit de rk kerk. Vier van hen lieten zich in de afgelopen jaren officieel overschrijven. "Een keuze die goed te begrijpen is", zegt Cortvriendt. Zelf was hij tot 2010 abt in de rk abdij van Berne in Heeswijk. Daar vertrok hij omdat hij een relatie had met een vrouw. "Ik ben nu heel netjes getrouwd", lacht hij.

De rooms-katholieken die in Hengelo naar de oud-katholieke vieringen komen, doen dit volgens Cortvriendt omdat in hun eigen parochie steeds meer vieringen zijn wegbezuinigd. Als pastoor van een beginnende parochie kan hij nieuwe leden goed gebruiken. "Natuurlijk bieden we een plaats in onze parochie. Maar het is niet zo dat we actief zieltjes willen winnen."

Het ledenaantal van de oud-katholieke kerk is al een aantal jaren tamelijk stabiel. "Dat is winst", zegt Emile Verhey van het bisschoppelijk bureau. Toch sluit hij toekomstige bezuinigingen niet uit. "We teren elk jaar zo'n 150.000 euro in op ons eigen vermogen van 2 miljoen euro, en dat tikt aan."

Tijdens de viering in Mijdrecht staan de zeven nieuwe leden van de oud-katholieke parochie op. "Willen jullie deel uitmaken van deze nieuwe parochie en je inzetten voor deze groep, ook al zullen dorpsgenoten jullie vol vragen aankijken?" vraagt pastoor Henk Schoon aan de nieuwe leden. Ze antwoorden tegelijkertijd: "Ja, dat willen wij." In zijn preek toont Schoon begrip voor de vragen aan de nieuwe leden van dorpsbewoners. "Nog een kerk in het dorp erbij? Je laten uitschrijven uit de rooms-katholieke kerk en je plaats op de begraafplaats kwijtraken? Vertel ze maar dat jullie evengoed katholiek blijven, dat God op meer plaatsen werkt en dat het hier op aarde nog niet volmaakt is. Maar dat dit ooit wel zo zal zijn", zegt Schoon bemoedigend.

Na de viering drinken de parochianen een bak koffie. Koster Reurings pakt het grijze kleed van het altaar en vouwt het op. Hij maakt de panelen los en sjouwt ze naar de opslag van de kerk. Zelf liet de koster zich nog niet overschrijven. "We hebben vier jaar om te laten zien dat we levensvatbaar zijn. We zien wel." Glimlachje: "Tot ik meer zekerheid heb, schrijf ik me niet uit bij de rooms-katholieke kerk. Het is nu alsof ik twee paspoorten heb."

De oud-katholieke kerk kent al drie eeuwen een onafhankelijk bestaan van Rome. Zij heeft het groeiend pauselijk gezag in de rk kerk afgewezen, maar ook de protestantse Reformatie niet gevolgd. Volgens de oud-katholieke kerk is het gezag van de bisschoppen niet ondergeschikt aan het gezag van de bisschop van Rome (de paus). De kerk baseert zich op de leer van de kerk van de eerste tien eeuwen en is internationaal verbonden met een aantal onafhankelijke katholieke kerken, anglicanen en oosters-orthodoxen. Bij de oud-katholieke kerk mogen priesters trouwen en kunnen vrouwen priester zijn. Ook zegent de kerk homohuwelijken in.

Pastoor Henk Schoon verwelkomt in Mijdrecht Annie van Nieuwkerk-de Graaff en andere nieuwkomers in de oud-katholieke kerk.

Al driehonderd jaar onafhankelijk van Rome

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden