Helemaal nieuw is nieuwe senator zelden

Met de installatie van 35 nieuwe leden veranderen de politieke verhoudingen in de 75 leden tellende Eerste Kamer aanzienlijk. Wie nemen er vandaag plaats op de groene bankjes van de senaat?

Onderdeel van de verzamelde wijsheid

Ze zou één van de weinige 'buitenstaanders' zijn in de nieuwe senaat, zonder specifiek politieke ervaring. Maar zelfs voor publiciste en voormalig diplomate Petra Stienen kent het Binnenhof weinig geheimen. Dat komt in de eerste plaats doordat ze in Den Haag woont, en ze rond de Ridderzaal regelmatig kennissen uit de Arabische wereld rondleidt. 'Hier is het hart van onze democratie', zegt ze dan, omdat ze als voormalig diplomate weet dat die niet overal even vanzelfsprekend is.

Maar ook haar collega's zijn haar bekend, zegt Stienen, al is vandaag de eerste dag dat ze zelf deel uitmaakt van dat hart, als ze wordt geïnstalleerd als senator van de nieuwe, tienkoppige D66-fractie. "Ik ken iedereen al."

Net als bij de vorige installatie, in 2011, zal de Eerste Kamer opnieuw een machtig instituut zijn. De senatoren zullen wetten kunnen maken of breken. Trend is daardoor dat bijna alle partijen ervoor hebben gekozen hun vertegenwoordigers dichtbij te zoeken, in kringen waarvan ze weten dat er goed mee te praten is. Oud-ministers, mensen uit het openbaar bestuur. Slechts een enkeling lijkt echt nieuw in Den Haag. Ze zijn ook bijna allemaal hoog opgeleid. Hoogleraren, directeuren van nutsinstellingen. Stienen: "De hele wijsheid van Nederland zit daar bij elkaar."

De nieuwe senatoren (anders dan Tweede Kamerleden zijn het parttimers) zijn er vandaag niet echt voor het eerst. Anderhalve week geleden al moesten er formaliteiten worden afgehandeld, papieren getekend. Een plechtig moment. Stienen: "Toen ik buiten kwam, kwam er net, zoals eigenlijk altijd, een kwetterende schoolklas voorbij. Opeens besefte ik: voor die kinderen doe ik het." Ze hoopt een bijdrage te leveren, met 'toekomstbestendige wetten'. "En ik hoop dat ze er goede koffie hebben", zegt ze. Dat laatste is een grap.

Voor meeste senatoren is Den Haag bekend terrein

Het wemelt in de nieuwe Eerste Kamer van de oud-bewindslieden en voormalige leden van de Tweede Kamer. En dan zijn er ook nog Eerste Kamerleden die voor de Tweede Kamer werken. Zo telt de PVV-fractie zowel een beleidsmedewerker van de Tweede Kamerfractie (Dania Weerdenburg) als de persoonlijk medewerker van Geert Wilders (Gabriëlle Popken). Ook nemen medewerkers van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie (Mirjam Bikker), Partij voor de Dieren (Christine Theunissen) en de SGP (Diederik van Dijk) zitting in de senaat.

Bij het CDA staan twee voormalige Europarlementariërs op de lijst. Ook voor hen geldt dat ze bekend zijn met het klappen van de zweep. "Ik ken de meeste mensen al", zegt de Limburgse Ria Oomen, die tegelijk met haar voormalige collega Maria Martens de senaat zal versterken. Oomen is gepokt en gemazeld in de christen-democratie. Voor ze naar Europa ging, zat ze al in de Tweede Kamer. "Ik vind het wel heel spannend", zegt ze. "Het is toch een nieuwe rol. Meer op afstand. Je moet je, heel anders dan mijn karakter eigenlijk is, verre houden van het dagelijks rumoer. Ik ben eigenlijk meer van meteen er bovenop, maar dit vind ik ook wel eens leuk."

Ook de vele oud-burgemeesters zijn al bekend in Den Haag. Pauline Krikke (VVD) was eerder burgemeester van Arnhem, Ton Rombouts (CDA) van Den Bosch.

Gekantelde verhoudingen

Veertig Eerste Kamerleden kennen het klappen van de zweep. Ze zaten er de vorige periode ook al. Vandaag treden 35 nieuwe leden aan. Dat is niet uitzonderlijk veel. Ook al veranderden de verhoudingen in de senaat compleet, toch blijkt dat een heel gemiddeld aantal. In 2003 namen er ook 35 afscheid, in 2007 en 2011 waren het er 37 en 39.

Vandaag zullen de nieuwe fracties hun eerste vergadering hebben. Die gaat over henzelf, op de agenda staat de schets van hun fysieke plek de komende vier jaar: op welk bankje ze komen te zitten. Dan moeten ze uitmaken wie in welke commissie zitting neemt. Daarna de installatie. En dan is het moment elkaar de hand te schudden en met de fracties uit de Tweede Kamer bijeen te komen.

Voor GroenLinks komt Frits Lintmeijer in de Kamer, de afgelopen vier jaar wethouder in Utrecht. Ook hij lijkt een buitenstaander. Zó vaak komen wethouders niet in Den Haag. Lintmeijer verheugt zich erop, zeker, 'óók op de groene bankjes'. Maar verder, bekent hij, zal de eerste dag ook hem geen grote geheimen openbaren. "De fracties van Eerste en Tweede Kamer ken ik al. Ik zit in de programmacommissie van mijn partij, en de werkzaamheden voor een nieuw verkiezingsprogramma zijn al in volle gang. Vandaar."

Niet enkel juristen om wetgeving te toetsen

De Eerste Kamer toetst wetten. Dat verklaart waarom er relatief veel mensen in terecht komen met een juridische achtergrond. Ook is de zorgsector goed vertegenwoordigd, met vijf volksvertegenwoordigers uit die sector. Bij de VVD zitten Frank de Grave, oud-minister en voorzitter van de Orde van Medisch Specialisten en Jan Anthonie Bruin, hoogleraar immunopathologie. Bij de PvdA is fractievoorzitter Marleen Barth niet alleen voormalig Tweede-Kamerlid, maar ook iemand met tal van functies in de zorg. Ook Jopie Nooren van de PvdA heeft wortels in de zorg, zij zat in de raad van bestuur van zorginstelling Bartimeus.

De werkgeverslobby in de senaat wordt met de komst van Niek Jan van Kesteren (CDA) en Alexander Rinnooy Kan (D66) versterkt. Natuurlijk was Elco Brinkman, voormalig voorman van Bouwend Nederland, al lid van de Eerste Kamer. Hij was en blijft fractievoorzitter van de christen-democraten.

Van Kesteren en Rinnooy Kan kennen elkaar van VNO-NCW. De D66'er was er voorzitter van 1991 tot 1996. Maar Rinnooy Kan was ook onafhankelijk voorzitter van de Sociaal-Economische Raad en kent dus de belangen van de vakbeweging.

De vakbonden krijgen met Ruud Vreeman (PvdA) een pion op het bord. Die is behalve voormalig voorzitter van de FNV-Vervoersbond ook ex-burgemeester van Zaanstad, Tilburg en Groningen, oud-voorzitter van de PvdA en voormalig lid van de Tweede Kamer.

Hoger opgeleid

Relatief veel leden van de Eerste Kamer hebben functies in de universitaire wereld. Esther-Mirjam Sent, PvdA-senator, is hoogleraar economie. Haar collega Nico Schrijver hoogleraar volkerenrecht. PVV'er Gom van Strien was directeur van de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Bij D66 is Henriëtte Prast hoogleraar economie en emotie, Hans Engels hoogleraar rechten, Paul Schnabel hoogleraar sociaal en cultureel beleid en Annelien Bredenoord hoofddocent biomedische ethiek.

De SP heeft Bastiaan van Apeldoorn, universitair hoofddocent internationale betrekkingen, het CDA Sophie van Bijsterveldt, bijzonder hoogleraar religie, rechtsstaat en samenleving.

Voor de ChristenUnie kunnen Peter Ester, voormalig hoogleraar sociologie, en Roel Kuiper de belangen van de universiteiten verdedigen. GroenLinks heeft Ruard Ganzevoort, hoogleraar praktische theologie.

De meeste senatoren deden een opleiding in het hoger onderwijs. Maar liefst 33 Eerste Kamerleden studeerden rechten. Zeven deden economie, vijf geschiedenis en drie bestuurskunde. De senaat telt twee theologen en twee filosofen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden