Helemaal niets om naar terug te gaan

(Trouw) Beeld
(Trouw)

Regie: Xavier Beauvois. Met Lambert Wilson. In 21 filmtheaters.

Het klooster oogt harmonieus in de Algerijnse heuvels in de eerste beelden van ’Des hommes et des dieux’. Alsof het gebouw met het kruis in Tibehirine er al eeuwen staat, niet pas sinds 1938. Een jonge Algerijn wandelt van zijn huis naar het trappistenklooster, hij loopt door de gangen, groet een oude monnik die hij tegenkomt. Ze wisselen wat uit; hoe het met hem gaat, zijn werk, zijn familie. Goed geïntegreerd, die trappisten in het islamitische Algerije, wil deze opening maar beweren.

’Des hommes et des dieux’ vertelt het verhaal van de Franse monniken in het dorpje Tibehirine die in 1996 werden gekidnapt en vermoord, naar lang werd aangenomen door de moslimfundamentalistische terreurgroep GIA, iets wat later in twijfel is getrokken. De film laat de vraag naar de schuldigen buiten beschouwing. Het gaat Beauvois om de maanden voorafgaand aan de moorden. Midden jaren 90 zijn er veel moslimterreuracties in Algerije. Vanuit de Algerijnse regering wordt druk op de monniken uitgeoefend om te vertrekken om een aanslag voor te zijn. De dorpelingen van Tibehirine, die van de monniken afhankelijk zijn voor medische zorg, willen juist dat ze blijven.

Beauvois verfilmt deze periode in het klooster sober, traag; in de cadans van het saaie, kale monnikenleven, en, behalve de opening, puur vanuit het perspectief van de monniken. Ze bidden en zingen veel, eten, verzorgen de zieken, wijden de hosties. De routine wordt steviger omarmd als in de buitenwereld de onrust toeneemt. We zien hoe een aantal Kroatische bouwvakkers onderweg wordt overvallen en de keel wordt doorgesneden.

Het geweld gaat de mannen niet in de koude kleren zitten. Acteur Michael Lonsdale is innemend als de laconieke oude Luc die de zieken verzorgt en zich niet gek laat maken. Anderen laten wel angst en vertwijfeling toe. ’Een goede herder verlaat de kudde niet als de wolf nadert’, zegt kloosteroverste Christian (een wat weeë Lambert Wilson). Het is een kwestie van geloof, geloof in God, maar meer nog in de zelf opgelegde taak. Beauvois laat de witte pijen, rituelen en psalmen contrasteren met de moordpartij op de Kroaten, tetterende vrouwen bij een besnijdenis. Rust en verstilling versus rumoer en geweld. Het Zwanenmeer klinkt en ontroert als de gebogen mannen in de schemering door de sneeuw richting hun dood sjokken.

Maar Beauvois laat ook ruimte voor andere duiding, gelukkig. Het is niet uit pure naastenliefde dat de monniken niet vertrekken, ze hebben ook niets om naar terug te gaan. Je ziet hoe ze in hun isolement radicaliseren. Zingend en biddend maken ze zich klaar voor het martelaarschap. Als ze bij het overvliegen van een legervliegtuig hun armen ten hemel heffen oogt dat niet heldhaftig maar pathetisch en onmachtig; zinloos eigenlijk.

(Trouw) Beeld
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden