Helemaal geen toontje lager tegen Polen

In de bijdrage van De Becker en Dijkstra 'EU moet een toontje lager zingen tegen Polen' wordt gesteld, kort gezegd, dat EU-commissaris Frans Timmermans tegenover Polen terughoudend moet zijn omdat niemand goed weet wat het begrip rechtsstaat inhoudt en omdat bijvoorbeeld ook Nederland geen constitutioneel hof heeft (Opinie, 10 september). De Commissie zou dus hier met twee maten meten.

Dit is precies het standpunt van de Poolse regering, maar nu deze stelling ook in Nederland wordt verkondigd, lijkt een reactie wenselijk. Naar mijn mening gaat het hier namelijk helemaal niet om de vraag of een constitutioneel hof vanuit de rechtsstaatgedachte onmisbaar of wenselijk is, maar om de vraag of een regering of een parlement gebonden is aan een eenmaal bestaande grondwet. De Poolse bevolking heeft zélf, zonder druk van buiten af, in 1997 in een referendum met grote meerderheid een grondwet aangenomen waarin onder meer is opgenomen dat een in te stellen constitutioneel hof o.a. de taak heeft wetten te toetsen aan deze grondwet. Nu blijken de nieuwe parlementaire meerderheid en de Poolse regering hun eigen grondwet herhaaldelijk op cynische wijze aan hun laars te lappen, door in nieuwe wetsvoorstellen op verschillende terreinen de grondwet te schenden, en tegelijkertijd met ongrondwettelijke wetswijzigingen het constitutionele hof te beletten deze schendingen te toetsen. Op deze wijze wil men omzeilen dat de nieuwe regering in oktober 2015 weliswaar (met 34 procent van de stemmen) een parlementaire meerderheid haalde, maar niet de voor grondwetswijzigingen vereiste tweederde meerderheid.

Blijkbaar vond de Poolse bevolking in 1997 voor haar jonge democratie (evenals bijvoorbeeld Duitsland na de oorlog) zo'n hof als extra garantie hard nodig. De huidige ontwikkelingen in Polen bevestigen dat deze bezorgdheid terecht was. Dat Nederland tot nu toe meent ook zonder constitutioneel hof grondwetsschendingen te kunnen voorkomen, is interessant, maar staat hier helemaal buiten.

Zeker is dat het moedwillig schenden van de eigen grondwet door zo'n hof, als het er eenmaal is, te beletten zijn taak uit te oefenen, niet te rijmen is met de rechtsstaatsgedachte. De Europese Commissie heeft de plicht dit niet te laten passeren. Dat in het verkeer met lidstaten tact op zijn plaats is spreekt vanzelf, maar dat is iets anders dan terughoudendheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden