Helder en onvoorspelbaar

interview | Jazzpianist Wolfert Brederode doet niet aan technisch machtsvertoon. Maar de muziek van zijn trio zit vol tegenstrijdigheden en valkuilen.

Soms vormt zich op een wegdek een dunne laag ijs, zo transparant dat je het asfalt erdoorheen ziet. De Engelse benaming voor dit weerfenomeen is black ice. Niet toevallig is dat ook de titel van de nieuwe cd van pianist Wolfert Brederode. Na jaren keert de Haagse musicus terug naar de klassieke triobezetting van piano, bas en drums. Nogal een stap na twee succesvolle cd's met een door hem geleid internationaal kwartet. En ook spannend omdat het roemruchte ECM-label waarop hij de enige Nederlandse bandleider is, een behoorlijke naam heeft op te houden waar het pianotrio's betreft.

Toch weegt vooral het besef zwaar dat het pianotrio een veeleisende vorm is die Brederode al zo'n vijftien jaar niet beoefend had. Brederode: "Black ice is een weersgesteldheid waarbij je je wel even bedenkt voor je naar buiten gaat. Wanneer je dat toch doet, moet je goed voorbereid zijn."

De eenvoudige woorden 'black' en 'ice' herbergen een wereld vol tegenstellingen. Daarmee zijn ze Brederode op het lijf geschreven. De pianist heeft naam gemaakt als een musicus die heldere melodieën durft te spelen en zich bewust onthoudt van het soort technisch machtsvertoon dat in jazz alomtegenwoordig is.

Maar dat is maar één kant van Brederode, misschien zelfs alleen maar de buitenkant. Wie zich in zijn muziek verdiept, merkt dat die vol tegenstrijdigheden zit. Om te beginnen die wonderschone melodieën - Brederode melkt ze niet uit, vaak zijn het vooral aanzetten die de luisteraar zelf afmaakt. Hoe transparant ze ook klinken, ze zitten vol valkuilen, kleine variaties en verschuivingen die in eerste instantie nauwelijks opvallen, maar die voorkomen dat je uitgeluisterd raakt.

Brederodes muziek doet gestructureerd aan, maar onder die schijnbare orde ademt een zucht naar vrijheid. Hij beaamt dat: "Je moet het laten gebeuren. Ik heb in bands gespeeld waar de helft van de repetitietijd opging aan afspraken maken, en dan verlies ik al snel mijn interesse. Los van alle betekenissen die 'Black Ice' heeft, wilde ik de cd ook zo noemen omdat de manier waarop het titelnummer tot stand kwam zo representatief is voor hoe ik muziek benader. Het was het meest uitgebreide, meest uitgeschreven stuk dat ik voor deze plaat klaar had. Maar het bleek dat we het anders moesten spelen dan ik het had bedacht.

"Met bassist Gulli Gudmundsson en drummer Jasper van Hulten had ik afgesproken dat we sowieso niet zouden vasthouden aan een bepaalde manier van spelen. Elke take mocht volledig anders zijn. Uiteindelijk hebben we veel weggelaten en ons geconcentreerd op de sfeer in het wat duistere ostinato in de bas."

Vorm is belangrijk voor Brederode. Net als op zijn vorige cd 'Post Scriptum' heeft hij van een paar nummers korte variaties opgenomen. Dat geeft de luisteraar een sterker gevoel van eenheid. Hoewel de muziek lang niet zo logisch in elkaar steekt als je zou denken, heeft ze wel een zekere vanzelfsprekendheid. Het is muziek waarin je het spoor niet bijster raakt, maar die toch vaak verrast. Muziek die onomwonden een verhaal lijkt te vertellen, maar uiteindelijk ongrijpbaar blijft. Zowel Brederodes emoties als invloeden lijken dicht aan de oppervlakte te liggen, maar toch kun je er net niet bij. Brederode: "Je ziet ze. Maar daartussen ligt nog dat ijs."

Net als op zijn vorige platen komt de melodische kracht van Brederodes muziek op 'Black Ice' duidelijk naar voren. "Ik heb altijd van heldere melodieën gehouden, maar ook altijd van muziek die anders was dan je zou verwachten. Ik benader muziek vanuit verschillende hoeken. Niet alleen ben ik door verschillende muziekstijlen beïnvloed, zoals jazz, pop, klassiek of wereldmuziek, maar bijvoorbeeld ook door literatuur. Op het conservatorium was er een kleine groep gelijkgestemden die net als ik iets anders wilde dan wat gangbaar was. De meeste studenten waren met heel ingewikkelde akkoordenschema's en dergelijke bezig. Ik wilde experimenteren met vrijere vormen en vooral ook met de klank en kleur van de muziek. Natuurlijk heeft een muzikant techniek nodig, maar het hoeft niet aan de buitenkant te zitten. Wat je ermee vertelt is uiteindelijk veel belangrijker."

Een van de nummers op de nieuwe cd heet 'Cocoon'. Sluit Brederode zich op in zijn muziek? "Totaal niet, ik zie muziek, en kunst in het algemeen eigenlijk, als weerwoord tegen alle ellende. Ik word zeer geraakt en ook beïnvloed door wat er overal gebeurt. Maar ook dat ligt niet aan de oppervlakte, het vindt zijn weg in mijn muziek, het zit er letterlijk in. Emoties, gedachten, alles is geïnternaliseerd en wanneer je geconcentreerd speelt, komt het naar buiten. Hetzelfde geldt voor de heel uiteenlopende invloeden die ik heb ondergaan. Dat nestelt zich allemaal ergens, zonder dat het altijd direct aanwijsbaar is."

Eén zo'n voorbeeld is David Bowie, toch? "Ja, hij is zoals veel anderen belangrijk voor me geweest. Ik denk vooral omdat hij liet zien dat je anders mag zijn én almaar kunt blijven veranderen. En ook dat je veel van jezelf kunt prijsgeven en tegelijkertijd onvoorspelbaar kunt blijven. Je ziet het en toch... daar heb je die ijslaag weer."

Brederode speelt zondag in Amsterdam, de week erop in Rotterdam (19-3), en in april in Den Haag (10-4) en Leiden (14-4).

Wolfert Brederode Trio

Black Ice (ECM Records)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden