Helder boek met kibbelende auteurs

Pieter Boele van Hensbroek e.a. (red.). Naar de Letter, beschouwingen over fundamentalisme. Grafiet, Postbus 19171 Utrecht 3501 DD. 274 blz. 35,.

Fundamentalisme is diep geworteld in de protestantse geloofsbeleving. Het woord fundamentalisme duikt voor het eerst op rond 1910 wanneer Amerikaanse protestanten een begin maken met de publicatie van een serie 'fundamentals', waarmee een rehabilitatie wordt beoogd van de grondslagen van het christendom. De eerste fundamentalisten gaan uit van de onfeilbaarheid van de Schrift. Fundamentalisme is dan het resultaat van een schizofrene geloofsbeleving, gevoed door de kloof tussen 'geloven' en 'weten'.

Auteur Kielstra maakt korte metten met de opvatting dat fundamentalisme met name gedijt onder de arme bevolking op het platteland. Fundamentalisme appelleert integendeel aan de stedelijke middenklasse. Daarbij zorgt een theologisch establishment voor normatief leiderschap.

De Amerikaanse onderzoeker M. Riesebrodt stelt voor, fundamentalisme te bezien als serieuze religieuze uiting, die niet zozeer tegen modernisering is alswel produkt van modernisering. Uiteindelijk geldt voor zowel ajatolla's als voor televisiedominees dat ze er niet voor terugschrikken gebruik te maken van bepaald moderne communicatiemiddelen en strijdmethoden.

Vier gevalsbeschrijvingen geven inzicht in de veelheid van fundamentalismen die er in de wereld te vinden is, van Japan tot Zuid-Afrika.

Leerzaam is de uiteenzetting van J. J. G. Jansen, die laat zien dat als in een totalitair regime politieke oppositie verboden is, fundamentalisme een uitkomst kan bieden: politieke oppositie neemt dan de vorm aan van een religieuze actiegroep. In hun bijdrage gaan T. Sunier en A. J. Vermeulen dieper in op het islamitisch fundamentalisme. Zij verdedigen de stelling dat het islamitisch fundamentalisme totaal verschillend is van fundamentalistische stromingen in andere godsdiensten. Om die reden spreken zij liever van 'islamisme', het streven naar een islamitische samenleving gepaard aan de wil daar politieke strijd voor te voeren. Islamisme, schrijven Suniet en Termeulen, kent drie fasen. In de eerste fase moet voldaan worden aan een voorwaarde, namelijk de ideologisering van de islam, de ideologisering dus van het geloof. Pas daarna volgen islamisering van het staatsbeleid en tenslotte islamisering van de samenleving. Voor een ieder die meer dan oppervlakkig genteresseerd is in fundamentalisme is de aanschaf van 'Naar de Letter' het aanbevelen waard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden