HELDEN

Heeft Nederland helden voortgebracht? Bij bosjes! Dat mag ook wel. Sedert Claudius Civiles het zo dapper opnam tegen de Romeinen bestaan we al een hele poos. ln mijn kinderjaren was het duidelijk. Jongensboeken wemelde van helden, voornamelijk ter zee: held der helden was natuurlijk Michiel Adriaanzn De Ruyter.

Nu moet ik bekennen dat ik ondanks een anti-militaristische en anarchistische opvoeding een zwak heb voor de ouderwetse zeeheld. Op voet van gelijkheid vliegen aanvoerder en koksmaat tegelijk de lucht in als hun schip getroffen wordt. De admiraal ter zee sneuvelt met zijn bemanning. Kom daar eens om bij een generaal. Die laat het sneuvelen aan zijn soldaten over en geeft zich vervolgens zelf over als het tegenzit. Daar kun je oud bij worden. Trouwens, De Ruyter is niet zomaar een zeeheld. Een carrière van 'blauw geruite kiel, draaiend aan het grote wiel' naar 'Hollands admiraal, nu een man van vuur en staal', daarbij verbleekt toch het ideaal 'van krantenjongen tot miljonair'? En nam hij na de moord op Johan en Cornelis de Witt niet openlijk stelling tegen de Oranjefurie? Dan ben je ook een held voor 'links'. Geen wonder dat hij een schoollied kreeg. Een eer die hij alleen met Piet Hein deelt. Maar die bracht de zilvervloot in het laatje. Dat tikt aan in ons vaderland.

'Onze' helden waren zelden van alle Nederlanders. Elke zuil had haar eigen helden. Katholieken hadden de martelaren van Gorcum, via Rome genoeg anderen. Socialisten hadden een groot arsenaal helden: een enkele Nederlander (Domela Nieuwenhuis, Troelstra), de rest was internationaal. Calvinisten hadden Kuyper en Colijn en eigenden zich grif alle vaderlandse helden toe.

Kuyper, Domela, Troelstra, Colijn. Alle vier zijn - evenals Willem van Oranje - controversieel: held in eigen kring, gehaat daarbuiten. Dat was het aardige van het multiculturele zuilenland.

Om het tot nationale figuur te brengen moest je er een vijand op na houden. Kom daar eens om in ons monoculturele klimaat. 'Vadertje' Drees, Kok 'de gewone'. . . Wat een bleekscheten! Politieke idolen haalden we tot voor kort uit het buitenland. Vooral politiek 'links' (of wat daarvoor doorging) bezondigde zich eraan met Marx, Mao, Che: wegwerphelden. Maar dat past in een wegwerpmaatschappij. De 24-uurseconomie brengt haar eigen wegwerphelden voort: Centurion-Timmer is een gaaf voorbeeld. Toch kwamen de eerste moderne 'nationale' (Avro)helden uit het bedrijfsleven: Fokker, Philips, Plesman. De bedrijven die ze opbouwden hielden langer stand dan die van Verolme en Zwolsman, nu vergeten namen.

Namen. . . Naamloze helden zijn er altijd geweest, zoals de 'onbekende soldaat'. In monumenten hebben naamlozen een gezicht gekregen, zoals in de Dokwerker. Het zijn de minste monumenten niet.

De cultuur is het sluitstuk. De Nederlandse literatuur heeft één echte held opgeleverd: Multatuli. Hij is gelukkig nog even controversieel als bij zijn leven. Vooral figúren zijn tot held verheven. Soms tot nationaal symbool. Spanje heeft Don Quichot, Duitsland Faust, Rusland Oblomov, Engeland Hamlet. Of zijn ze weggevaagd door stripfiguren? Asterix verenigt de Maagd van Orleans, Napoleon en De Gaulle. Neemt bij ons Heer Olivier B. Bommel, in wie elke Nederlander wel iets van zichzelf en veel van zijn buurman herkent, niet een overeenkomstige positie in?

Mijn Nederlandse held komt uit een ander boek: Tijl Uilenspiegel, strijder voor gewetensvrijheid en tegen tirannie, geboren in Vlaanderen, asielzoeker in Nederland, en beschreven door een Waal. Kan 't Nederlandser?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden