Helden van het nieuws

Gedreven journalisten, op zoek naar de waarheid. Blinde ambitie en botsende ego's op redacties. De hang naar nieuwsromantiek leverde al talloze films en tv-series op. Binnenkort begint een nieuw seizoen van 'The Newsroom', met anchor Will McAvoy. Volgens filmrecensente Jann Ruyters een serie met een duidelijk verlangen naar de tijd van 'All the President's Men', toen er nog geen spindoctors waren. En: hoe kijken Nederlandse 'anchors' naar series over hun vak?

tekst jann ruyters

Scriptschrijver Aaron Sorkin houdt van helden. Maar dan zonder cape of masker, zo liet hij in een interview weten. Rolmodellen zoals de onkreukbare president Josiah Bartlett in 'The West Wing' en de visionaire Marc Zuckerberg in 'The Social Network'. Voor zijn dramaserie 'The Newsroom', waarvan betaalzender HBO vanaf half juli het tweede seizoen uitzendt, zocht hij zijn helden in de journalistiek.

En hij is de eerste niet die heroïsche drijfveren vermoedt in de medewerkers en redacteuren van een krant of nieuwsprogramma. De hang naar nieuwsromantiek leverde in de filmgeschiedenis al meer dan tweeduizend films op. Toegegeven: de heldenrol van de journalist is in die films, net als in de werkelijkheid, wel aan enige erosie onderhevig.

In bijna mythische Hollywoodfilms als 'The front page' (1974) en 'All the president's men' (1976) is de ideale journalist nog een geobsedeerd feitenjager, een man die aandringt en doorvraagt tot iedereen er gek van wordt; een mens met priesterlijke roeping: tot diep in de nacht paffend achter de typemachine - later de computer - geen tijd voor of zin in iets anders. Michael Keaton mist in 'The Paper'(1994) de bevalling van zijn vrouw omdat hij nog een quote moet scoren. Russel Crowe heeft in 'State of Play' (2007) wegens nachtenlange, noodzakelijke research nauwelijks tijd om zich te scheren of van houthakkershemd te wisselen.

In recentere films wordt dat romantische beeld van de onvermoeibare, idealistische aanklager van sociale misstanden vaker bijgesteld. Ontnuchterend was bijvoorbeeld tien jaar terug de speelfilm 'Shattered Glass': een reconstructie van de beroepspraktijk van de frauduleuze journalist Stephen Glass. Hij verzon eind jaren negentig zijn spraakmakende reportages voor het Amerikaanse blad The New Republic grotendeels bij elkaar. Regisseur Billy Ray zoemde in zijn speelfilm vooral in op de pathologie van Glass, diens blinde ambitie en sensatiezucht. Maar daarnaast legde hij ook de minder fraaie kanten bloot van het journalistiek bedrijf dat Glass jarenlang in het zadel hield: het spel der ego's op een redactie, de strijd tussen narcisme en idealisme, de roddel en achterklap.

Dat het imago van de journalist enige slijtage heeft opgelopen, zagen we recentelijk ook in de nieuwste film van Robert Redford, 'The company you keep'. Hierin speelt Shia Labeouf journalist Ben Shepard. Hij is een voormalige linkse activist op het spoor die een andere identiteit heeft aangenomen. Shepard heeft nog wel het sjofele uiterlijk (langer haar, schoudertas) van de prototypische journalist, maar hangt geen enkel beroepsideaal meer aan. Het is hem alleen nog maar te doen om het behoud van zijn baan.

Die ontmanteling van de journalistiek heeft niet alleen te maken met ijdelheid of angst van journalisten, maar ligt ook aan de in korte tijd veranderde informatievoorziening: de komst van internet, sociale media, blogs, Twitter, Facebook; de toenemende druk op de verkoop- en kijkcijfers; de mediatraining van machthebbers.

Als je nu oerfilm 'All the president's men' terugziet, valt nog het meest op hoe onbevangen de onderzoeksjournalisten Bob Woodward (Robert Redford) en Carl Bernstein (Dustin Hoffman) bijna per ongeluk de geheimen van Nixons 'Oval Office' boven tafel krijgen, via allerlei overrompelde en politiek onervaren getuigen. Het is een beetje als het programma 'Keuringsdienst van Waarde' dat voedselproducenten ook gewoon maar wat onschuldige vraagjes voorlegt.

Dat tijdperk is niet meer, dat is wel duidelijk. Anno 2013 heeft elke politicus een spindoctor klaar staan, zeker de politicus die wat te verbergen heeft.

Toch is het het tijdperk dat scriptschrijver Aaron Sorkin graag zou terugvinden. Hij was zelf puber in de jaren zeventig, en is nog niet helemaal vervreemd van het utopisch gedachtengoed uit die jaren. Er hangt dan ook iets nostalgisch over Sorkins laatste schepping, 'The Newsroom'. Het is een sentiment dat je al terugvindt in de leader van de serie: een opeenvolging van zwart/wit portretten van legendarische Amerikaanse 'anchormen' als Walter Cronkite en Ed Murrow; Sorkins helden. Niet alleen 'All the president's men', die een paar keer voorbijkomt, diende als inspiratiebron, maar zeker ook 'Broadcast News' (1987).

In deze film speelde Holly Hunter tv-nieuwsproducente Jane Graig. Jane vreest de journalistieke verloedering door infotainment en ziet de nieuwe, gladde 'anchor' William Hurt als exemplarisch: de man monteert een later opgenomen shot van zichzelf in een interview, om ontroering te veinzen. Hij ensceneert en manipuleert: voor Jane een journalistieke doodzonde; erg genoeg om de prille liefdesverhouding tussen hen beiden op te blazen.

Zulk ideologische meningsverschillen, vermengd met verliefdheid en chemie, zijn een kolfje naar de hand van scriptschrijver Aaron Sorkin, die potentiële geliefden elkaar het liefst tv-seizoenen lang de tent uit laat vechten, zonder dat 'het' er ooit van komt.

De verhouding tussen Jane en Tom in 'Broadcast news' vind je terug in het gekissebis tussen anchorman Will McAvoy (Jeff Daniels) en producente MacKenzie McHale (Emily Mortimer): collega's én ex-geliefden. Hun strijd vormde de rode draad in seizoen één van 'The Newsroom'. Will McAvoy is presentator van de (fictieve) nieuwsshow 'News Night' van Atlanta Cable News. Hij is Republikein maar voor Obama, én een voormalig aanklager. Deze ooit wel scherpe nieuwsman zakte weg in malaise en lethargie. Maar hij herrijst als zijn ex-geliefde MacKenzie McHale wordt aangesteld als de nieuwe producent. McHale jut McAvoy op om 'News Night' weer tot dé nieuwsshow te maken. Hij moet 'domoren de waarheid voorhouden'; pleiten voor 'burgerzin, respect, verzet tegen cynisme, geroddel en voyeurisme'. Zij is Sancho Panza. Hij Don Quichot. Een en ander leidt tot een voor Nederlandse kijkers (maar ook voor Amerikanen, zo bleek vorig jaar) toch wat potsierlijke beginselverklaring van de 'anchorman' in aflevering 4 van het eerste seizoen. McAvoy opent het nieuws met een toespraak waarin hij beterschap belooft. "We're the media elite." Het Amerikaanse volk verdient een nobele aanklager.

Nu was scriptschrijver Aaron Sorkin altijd al een moralist die houdt van tromgeroffel, zijn versie van het Witte Huis in het gelauwerde 'The West Wing' had ook utopische trekjes, maar bij 'The Newsroom' moet je je aan het begin van het eerste seizoen echt even door de beginselverklaringen heen eten.

Heel goed viel dat eerste seizoen ook niet bij de Amerikaanse tv-critici. Een 'liberal fantasy' smaalde Fox News. "Zo naïef dat het cynisch wordt", schreef The New Yorker. Men struikelde vooral over het feit dat scriptschrijver Sorkin oud nieuws recyclet en dat dan door het - fictieve dus ideale - 'News Night' beter laat presenteren. Zo meldt 'News Night' níet per abuis dat congreslid Gabrielle Giffords is doodgeschoten, wat verschillende media in werkelijkheid wél van elkaar overnamen. Sorkins 'News Night' luistert niet naar de over elkaar heen tuimelende andere media, of naar onbevestigde tweets, -maar wacht netjes op de doktersverklaring.

Nu heeft het inderdaad iets kinderlijks en hoogdravends, om in fictie recht te zetten waar in werkelijkheid werd misgekleund, maar komisch is het soms ook. Zoals wanneer 'News Night' dankzij een sms'je van de echte Joe Biden naar de fictieve Will McAvoy eerder dan andere media kan melden dat Osama Bin Laden is doodgeschoten. En wie in het Amerikaanse debat is geïnteresseerd, wordt in rap tempo bijgespijkerd over allerlei interne discussies, van de Tea Party tot het nu weer hoogst actuele Global Clarity-project van NSA.

Gaande het eerste seizoen werd de serie losser en beter. De kijkers lieten zich niet afschrikken door het tumult in de pers. Dat zal vooral liggen aan de verslavende energie in de serie, typisch voor Sorkin: de intelligente retteketet-dialogen, het rennen, vliegen en klappen met studiodeuren als ware het de eerste hulp van 'ER', en aan fijne personages zoals bijvoorbeeld de immer verwonderd kijkende Maggie (Allison Pill). Zij is de slimme, maar stuntelige assistente die geplaagd wordt door paniekaanvallen, en die maar niet kan kiezen tussen executive producer Don, die niet goed voor haar is, en executive producer Jim, die dat wel is.

Voor het tweede seizoen staan de campagne van Mitt Romney, Khadaffi, de 'Affordable Care Act', Occupy Wall Street, en Dominique Strauss Kahn op stapel, zo meldde Sorkin, die ook meldde zes keer per dag te douchen in zijn eeuwigdurende strijd tegen schrijfblokkades.

Oscar-winnares Marcia Gay Harden en Grace Gummer (dochter van Meryl Streep) zijn toegevoegd aan de cast. De leader met de zwart-wit portretten van de grote mannen van het nieuws is geschrapt. Verschillende journalisten en hoge politieke adviseurs stonden Sorkin bij.

De fans zullen vooral benieuwd zijn hoe het verder gaat met Maggie (ze staat op verlies, meldde Sorkin) en Jim en Sloane en Don. Hoe het afgelopen is met Dominique Strauss-Kahn en Khadaffi weten we al.

'Newsrooming it
'

De aflevering van 'The Newsroom' waarin het valse bericht over de dood van congreslid Gabrielle Giffords werd 'gecorrigeerd' (zie verhaal), werd in Amerika zo spraakmakend dat men nu massaal twittert over 'newsrooming it' als Amerikaanse media iets verkeerd berichten, en die fout moeten herstellen.

Onlangs gebeurde dat nog toen de broer van de schutter in Newtown als de dader werd aangewezen en dat later moest worden herroepen. Betaalzender HBO begint 15 juli met seizoen 2 van 'The Newsroom'. Afleveringen zijn tevens on demand te bekijken. Voor informatie: www.bestelhbo.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden