Held van progressief Amerika

Zijn verpletterende nederlaag als Democratische uitdager van president Richard Nixon gaf progressief Amerika te denken.

Sinds mensenheugenis had geen Amerikaanse presidentskandidaat zoveel drek over zich heen gekregen als George McGovern. De zittende president die hij had uitgedaagd, Richard Nixon, haalde de hele gereedschapskist met vuile trucs leeg om hem kapot te krijgen, inclusief een inbraak die zou leiden tot de Watergate-affaire. Lang niet alles was daarvan bekend toen de kiezers in november 1972 massaal voor Nixons tweede termijn stemden. Maar zijn vuile campagne tegen George McGovern zou Nixon uiteindelijk opbreken. In 1974 restte hem weinig anders dan een smadelijke aftocht uit het Witte Huis.

McGovern had weliswaar verloren, de manier waarop zou toch historisch worden. Voor progressieve jongeren in de Democratische Partij, zoals de latere president Bill Clinton, was hij een bron van inspiratie. "Ik denk dat geen enkele andere presidentskandidaat ooit zo'n blijvende invloed heeft gehad door te verliezen", zei Clinton in 2006 bij de opening van een naar McGovern genoemde bibliotheek.

Zijn verpletterende nederlaag gaf Amerikaanse politici veel stof tot nadenken. Niet het verkiezingsprogramma was doorslaggevend, maar de presentatie van de kandidaat als persoon. Daarmee was het helemaal misgegaan bij McGovern.

De Democratische Partij had hem opgezadeld met een programma waarin elke minderheid haar zegje had kunnen doen. Voor Amerikaanse begrippen was het een radicaal programma. Onmiddellijke beëindiging van de oorlog in Vietnam, een miljardenbezuiniging op defensie, afschaffing van de militaire dienstplicht en amnestie voor dienstweigeraars, een baangarantie voor alle Amerikanen en een gegarandeerd inkomen voor elk gezin dat ruim boven de armoedegrens zou liggen.

De Republikeinen konden hun geluk niet op met zo'n tegenstander. McGovern was een extremist die lak had aan aloude Amerikaanse waarden, betoogden ze. En hij was een bedreiging voor de Amerikaanse veiligheid met zijn aanvallen op defensie.

McGovern had er niet echt van terug. "Ik heb mezelf altijd beschouwd als een gewone jongen uit South Dakota die was opgegroeid op de prairie", zei hij in 2005 tegen The New York Times. "Mijn vader was dominee bij de methodisten. Ik heb in de oorlog gevochten. Ik ben altijd voor eeuwig getrouwd geweest met dezelfde vrouw. Ik ben zoals een normale, gezonde, ideale Amerikaan zou moeten zijn. Maar we hebben waarschijnlijk te weinig gedaan om dat imago te cultiveren. We waren er vooral op uit om de oorlog in Vietnam te beëindigen, om mensen uit de armoede te halen, om vrouwen en minderheden een eerlijke behandeling te geven, en om het milieu te sparen. We voerden een campagne op inhoud en we hadden meer aandacht moeten geven aan imago."

Tegenwoordig zou een campagnestrateeg zijn vingers aflikken bij McGoverns levensverhaal. Hij werd geboren in een boerenplaatsje, Avon geheten, op de bleke vlakten van de midwestelijke staat South Dakota. Zijn vader, een trouwe Republikein, was er dominee bij een afgescheiden methodistenkerk. Hij verdiende nooit meer dan honderd dollar per maand, dus de kerkgangers brachten aardappels en kool om het gezin te ondersteunen.

George kende armoede, niet alleen bij hem thuis, ook zag hij bij de boeren hoe stofstormen, sprinkhanenplagen en economische depressie alles vernietigden. Hij was een verlegen en braaf kind, maar hij ging wel in het geheim naar de film, iets wat ongepast was bij de methodisten van hun soort. Hij begon pas uit de verf te komen toen hij op de middelbare school bij een debatclub kwam. Daar leerde hij spreken en argumenteren. Als eerstejaarsstudent voelde hij zich nog steeds onzeker en hij stelde zichzelf een opgave: hij zou leren vliegen. Met bijbaantjes wist hij voldoende geld te verzamelen voor vlieglessen. Hij stond doodsangsten uit, vertelde hij later over zijn eerste solovlucht, maar het lukte hem en dat gaf hem zelfvertrouwen.

Begin 1943 werd hij opgeroepen voor militaire dienst en hij volgde op diverse plaatsen in het land opleidingen tot militair piloot. Tijdens een verlof van drie dagen trouwde hij met zijn schoolliefde Eleanor Stegeberg; het huwelijk zou duren tot haar dood in 2007. In september 1994 werd hij in Italië gestationeerd als vlieger van de B24-bommenwerper. Hij maakte 35 vluchten van acht tot negen uur boven vijandelijk gebied in Midden-Europa. Een keer raakte zijn toestel zo zwaar beschadigd door artillerievuur dat hij een noodlanding moest maken op een Joegoslavisch eilandje.

Na de oorlog maakte hij zijn studie geschiedenis af en ging lesgeven op een kleine universiteit. Ook al was hij van huis uit Republikein, tijdens de oorlog was hij gegrepen door de armoedebestrijding van Democratisch president Franklin Roosevelt. Hij zette zich ook in voor andere Democratische politici en besloot in 1953 zelf de politiek in te gaan. Dat lukte in 1956 toen hij een Republikeins Congreslid versloeg. Als 34-jarige trok hij naar Washington, het eerste Democratische Congreslid uit South Dakota in 22 jaar. Zes jaar later won hij een zetel in de Senaat.

Hij was er vrij onopvallend, maar stemde wel steeds voor verbetering van de burgerrechten en voor armoedebestrijding. Toen de VS onder president Kennedy steeds meer verwikkeld raakten in de Vietnamoorlog, keerde hij zich tegen het Amerikaanse ingrijpen.

Vietnam werd een splijtzwam in het land. McGoverns politieke ster rees met de oppositie tegen de oorlog. "We moeten beseffen dat het waanzin is en niks te maken heeft met veiligheid dat we 70 procent van het besteedbare federale budget uitgeven aan bewapening en maar 11 procent aan kwaliteit van leven", zei hij op een anti-oorlogsdemonstratie.

Het presidentschap lonkte, maar in 1968 lukte het hem niet om de Democratische kandidatuur te bemachtigen. In 1972 kwam hij wel boven drijven te midden van een overvloed aan kansloze kandidaten.

Hij leek een eitje voor zittend president Nixon. Toch zette Nixon zwaar geschut in. Hij liet overal in de omgeving van McGovern spionnen plaatsen. In het Democratisch hoofdkwartier in het Watergate Hotel in Washington moest afluisterapparatuur komen. Dat liep mis. De 'loodgieters' die hadden ingebroken bij de Democraten werden betrapt. Dat akkefietje leek met een sisser af te lopen, ware het niet dat twee jonge verslaggevers van The Washington Post onraad roken en gingen graven in de achtergronden.

Dat kon McGovern niet meer redden. De Republikeinse suggestie dat hij de kandidaat van een stel mafkezen was, kreeg de wind in de zeilen toen bekend werd dat McGoverns keuze voor het vicepresidentschap, Thomas Eagleton, onder behandeling van een psychiater was geweest en elektroshocks toegediend had gekregen. Daar maakten de Republikeinen een flink nummer van. Een psychiatrische patiënt zou niet dichtbij de atoomknop mogen komen.

McGovern bleef 'voor duizend procent' achter zijn tweede man staan. Toch begon hij te twijfelen en vervolgens dumpte hij Eagleton. Dat was nog mooier voor de Republikeinen: McGovern was een twijfelaar. Bill Clinton en vele andere progressieve jongeren die zich als vrijwilliger inspanden voor McGovern hadden het nakijken toen hun kandidaat naar de diepte gleed in de peilingen.

Na zijn nederlaag bleef McGovern nog jaren een held van links, tot hij in de conservatieve vloed van Ronald Reagan in 1980 werd weggevaagd uit het Congres.

McGovern ging weer lesgeven en hield zich verre van de activiteiten waarmee andere ex-politici een flink inkomen proberen te vergaren, zoals lobbywerk. Hij schreef nog wel een reeks boeken. Een daarvan ging over zijn dochter Teresa. Zij was alcoholiste. Op haar 45ste stierf ze door bevriezing in een sneeuwhoop. Dat was 'de grote tragedie van mijn leven', zei McGovern. Hij gaf zichzelf de schuld. "Ik had altijd een veeleisende agenda. Ik heb niet alles gedaan wat ik kon doen als vader."

George Stanley McGovern werd geboren in Avon, South Dakota, op 10 juli 1922. Hij stierf in Sioux Falls, South Dakota, op 21 oktober 2012.

George McGovern 1922-2012

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden