Opinie

Helaas, de senior bestaat wel degelijk

Protest tegn de verhoging van de AOW-leeftijd. Foto: anp

Ouderen zijn zichzelf gaan zien als een bedreigde groep. En met reden, want het contract tussen de generaties staat op de tocht.

Met enige verbazing las ik onlangs op deze pagina dat de senior niet bestaat. Emeritus-hoogleraar wetenschapscommunicatie Jaap Willems (22 april) gelooft niet dat 65-plussers te duiden zijn als een aparte groep. Senioren zouden qua gezondheid, leefstijl en maatschappelijke activiteit eigenlijk weinig verschillen van 65-minners. In Willems' woorden: 'De overgang van de ene levensfase naar de andere is gradueel. Gepensioneerden vormen geen duidelijk herkenbare groep meer. De ouderenpartij van Jan Nagel voert een achterhoedegevecht'.

Ik vind dat mijn collega een enigszins rozige kijk heeft op een van de belangrijkste problemen in de hedendaagse maatschappij. De vraag is allereerst wie een sociologische groep definieert en welke criteria daarvoor leidend zijn.

De observaties van Willems zijn op zich wel juist, maar niet erg relevant. Zijn analyse kan ook worden toegepast op allochtonen, vrouwen, joden, homo's. Stuk voor stuk zullen zijn criteria dan ook leiden tot de conclusie dat er geen aanleiding is die groepen als een aparte sociologisch gedefinieerde groep te beschouwen.

De vraag of een deel van de bevolking moet worden beschouwd als een aparte groep, wordt beantwoord door de leden van die groep zelf. De groep definieert zichzelf als groep. De buitenstaander/waarnemer kan en moet dus alleen observeren of de groep zich zelf beschouwt als een aparte groep.

Sociale groepen definiëren zichzelf op basis van gemeenschappelijke belangen, gekoppeld aan de perceptie dat die belangen gevaar lopen, op basis van gemeenschappelijke opinies, én op basis van de perceptie dat zij door de 'buitenwereld' worden behandeld als aparte groep.

Het percentage senioren is sinds 1945 spectaculair gegroeid. Ze werden een electorale factor van betekenis. Tot het begin van deze eeuw werd de positie van ouderen steeds beter, totdat men zich ging realiseren dat zorg en onderhoud voor ouderen erg begrotelijk ging worden. Een en ander heeft natuurlijk ook te maken met het gaan werken van dochters, de sterk gestegen arbeidsmobiliteit waardoor kinderen niet meer in het dorp bij hun ouders wonen en werken, het slinkende aantal kinderen per gezin, etcera.

De ouderen herkenden de voor hen gevaarlijke ontwikkeling dat pensioenen, AOW, sociale uitkeringen, zorg en mantelzorg voor hen gekort zouden gaan worden, en voilà, de bewustwording van senioren dat zij een aparte en bedreigde groep vormen, werd een feit. De oprichting van de partij 50Plus is slechts een symptoom daarvan. Het kan goed zijn dat deze partij weer een eendagsvlieg zal blijken te zijn, maar daarmee is de dreigende tegenstelling tussen senioren en actieven nog niet verdwenen.

Senioren hebben zich gedurende hun actieve periode loyaal ingezet als partners in een sociaal contract waarbij zij zich veel hebben ontzegd. Ze genoten minder onderwijs dan de jongere generaties, mindere sociale regelingen, minder inkomen, minder gezondheidszorg, en veel minder zorg voor hun kinderen.

Daar dreigt nu een groeiende teleurstelling. De jongere generatie speelt met de gedachte het contract tussen de generaties, juist nu dat tot uitvoering moet komen, op te zeggen, of althans ongunstig te veranderen. De oudere generatie wordt nog niet voor de vorm uitgenodigd om mee te praten over een dreigende verslechtering van hun positie.

Helaas, de senior bestaat wel, en als het zo doorgaat, zullen we nog veel van hem horen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden