Heksenjacht

Vorige week verscheen in deze krant een vraaggesprek met Jessica Durlacher. Daarin klaagt zij opnieuw de historicus Chris van der Heijden aan. Die zou in Grijs verleden, een studie over Nederland in de bezettingsjaren, de geschiedenis hebben vervalst. Door goed en fout te veralgemeniseren en door het lot van de joden minder tragisch voor te stellen dan het is geweest, aldus Durlacher, ondergraaft hij de betekenis van de Tweede Wereldoorlog. Bij het schrijven van zijn boek, zo beweert ze, heeft hij zich laten leiden door frustratie over het foute oorlogsverleden van zijn eigen vader. Ze beschuldigt de historicus van vooringenomenheid, blindheid, hoogmoed en gebrek aan zelfkennis.

Durlacher laat geen gelegenheid voorbijgaan om Van der Heijden met modder te bekogelen. In het voorjaar sleurde ze hem uitvoerig door het slijk in Vrij Nederland. Dat gebeurde in een serie open brieven, waarvan de vertrouwelijke toon in tegenspraak was met de giftige inhoud. Jarenlang is Chris van der Heijden een boezemvriend geweest van Jessica's echtgenoot Leon de Winter. Die vriendschap moet hij nu duur bekopen. Jessica heeft hem uitgeroepen tot tegenstander, niet alleen van haarzelf, maar van de hele Nederlandse natie. Ze spant zich tot het uiterste in om hem als 'volksvijandig element' aan de schandpaal te nagelen. Kennelijk is haar rancune nog steeds niet bevredigd. De heksenjacht, in Vrij Nederland door haar ontketend, zet ze in Trouw voort. Al sinds maanden blaast ze het vuur onder de brandstapel aan. Dat is on-verstandig, want daarbij zouden haar eigen kleren wel eens vlam kunnen vatten.

Onschendbaar is ze namelijk niet. Ze beroept zich bij herhaling op het feit dat haar vader door de nazi's werd vervolgd. Alsof zijn slachtofferschap haar overspannen gedrag rechtvaardigt. Alsof zijn Auschwitzdiploma haar van de leerplicht ontheft. Maar het leed van haar vader is geen verdienste. En was het wél een verdienste, dan nog zou zij er geen aanspraak op kunnen maken. Want deugd is niet erfelijk, netzomin als ondeugd. 'Goed' en 'fout' worden niet van de ene generatie op de volgende overgeheveld. Een goede vader kan een ronduit boosaardige dochter hebben. En een foute vader een rechtschapen zoon? Jazeker, ook dat behoort tot de mogelijkheden, zij het niet in de wereld van Jessica Durlacher. In haar wereld is het nog steeds bijltjesdag. Daar worden koppen kaalgeschoren. Daar zijn 'goed' en 'fout' gevestigde instellingen. Daar blijft alles muurvast bij het oude.

Chris van der Heijden rekent af met deze stereotypen. In zijn boek onderzoekt hij waarom een overweldigende meerderheid van Nederlanders zich tijdens de bezetting afzijdig heeft gehouden. Hij beschrijft hun verwarring en onzekerheid, hun gebrek aan daadkracht en moed, hun almaar verdergaande aanpassing aan de omstandigheden, hun machteloze 'gemodder in een grijs landschap'. Hij is er niet op uit om hen te veroordelen, hij wil hen begrijpen. Daarin staat hij niet alleen. Buiten de bekrompen wereld van Durlacher interpreteren en speculeren historici er hartstochtelijk op los. Neem bijvoorbeeld Peter Novick, hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Chicago. Zoals Chris van der Heijden over de Nederlanders schrijft, zo schrijft hij over de Polen. In zijn boek The Holocaust and Collective Memory legt hij uit waarom de meeste Poolse burgers in oorlogstijd geen helden waren. Hij stelt niet alleen dezelfde vragen als Van der Heijden, hij komt ook tot gelijksoortige conclusies.

Mag dat zomaar van Jessica Durlacher? Wordt het geen tijd dat zij hem in een open brief tot de orde roept? Wanneer klaagt ze hem publiekelijk aan? Peter Novick is weliswaar een jood, maar dat hoeft haar niet te weerhouden. Een jood die zulke dingen schrijft, die moet zich hebben laten leiden door frustratie. Een jood die zulke dingen schrijft, het kan gewoon niet anders, die heeft een foute vader.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden