Heksenjachten leiden niet tot integere politici

Is het onrechtvaardig als een politicus uitglijdt over een bananenschil, een veelbelovende loopbaan plots gefrustreerd wordt door een (wel erg duur) flesje wijn?

De VVD heeft een gedragscode integriteit, die, uitgelegd door de commissie die naleving van de gedragscode in de gaten houdt, wel erg streng is. Zeker een bananenschil kan heel wel het einde van een carrière betekenen, meende de partijcommissie in de zaak rond het inmiddels opgestapte Kamerlid Mark Verheijen. Niet de ernst en de omvang van het 'vergrijp' is bepalend voor het oordeel over het handelen van de politicus, maar het oordeel van de kiezer. De publieke opinie als laatste rechter.

Het strafrecht laat, aldus de commissie, wellicht ruimte, maar de politicus heeft zich aan strengere normen te houden. Het gaat immers uiteindelijk om geloofwaardigheid.

Tot eenduidige normen over wat wel en wat zeker niet meer kan, komt de commissie met die constatering echter ook niet. De onterecht bij de provincie Limburg gedeclareerde reisjes van Verheijen, de schijn die hij tegen had met een bezoekje aan Friese folklore en de, deels bij de provincie gedeclareerde, exorbitante restaurantrekening zijn niet genoeg om hem het lidmaatschap van de VVD te ontnemen.

De Kamerzetel terugeisen is staatsrechtelijk onmogelijk, waardoor het uiteindelijk alleen de politicus zelf is, die kan oordelen of hij de bananenschil laat voor wat die is of dat hij erover uit zal glijden.

Integriteitskwesties in de Nederlandse politiek zijn (meestal) te klein om ze ook maar een bananenschil te kunnen noemen. Althans, voor zover ze in de openbaarheid komen. Het gaat, mede door de plicht die op overheden rust om declaraties openbaar te maken als daarom wordt gevraagd, om bonnetjes en kilometers. Zo kon RTL een aantal jaar geleden trots op de website vermelden welke sauzen de toenmalige minister van financiën Jan Kees de Jager zoal bij zijn saté bestelde.

In Groot Brittannië kunnen tenminste oud-ministers van buitenlandse zaken aan de schandpaal genageld worden die financieel misbruik maken van hun vroegere positie. Hier gaat het om een hotelrekening, waarvan niet meteen vaststaat dat er werd overnacht in het belang van de, in dit geval, provincie.

Zijn we aan het doorschieten? Zijn we bezig met de onkreukbaarheid van het openbaar bestuur of eisen we van politici zoveel integriteit dat uiteindelijk niemand nog echt onkreukbaar kan zijn? Wordt het een heksenjacht of wordt er daadwerkelijk een augiasstal voorkomen met normen zoals de commissie integriteit van de VVD nu aanlegt?

Bonnetjes controleren lijkt inmiddels van het grootste democratische belang, maar kan uiteindelijk het tegenovergestelde effect hebben: een naar binnen gerichte politieke elite, die de luiken nog verder dichtdoet. Of zinloze discussies over de juridische haken en ogen van regels, zoals nu gebeurt bij de PVV-lijsttrekker voor de Eerste Kamer, Marjolein Faber. De regels van de Gelderse staten verbieden familieleden in dienst te nemen, maar geldt dat ook als het familielid 'slechts' vennoot is in het aangetrokken bedrijf?

Onzalige discussies, die tot niets leiden en ons zeker geen betere of, zo u wilt, integerder politiek opleveren. Ze leveren een heel nieuwe agenda op, van politieke afrekeningen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden