Heinrich Heine heette thuis gewoon Harry

Heinrich Heine heeft veel Nederlandse componisten geïnspireerd. Bariton Marc Pantus is gefascineerd door de dichter en zingt deze onbekende liederen.

MARC PANTUS/RUDOLF JANSEN

'Harry - Heine in Holland'

(i piccoli holandesi) HHHHH

Heinrich, Harry, Henri - al die namen klinken goed wanneer ze van fraaie lippen glijden.' Aldus Heinrich Heine in zijn 'Memoires' uit 1854, twee jaar vóór zijn dood in Parijs uitgegeven. Even tevoren heeft hij het over de moeite van de Fransen om zijn naam uit te spreken - Heinrich vertaalde men daar in Henri, maar zelfs dan spraken de Fransen zijn naam uit als Enri Enn. Ook over de goede uitspraak van de Duitse taal heeft Heine grappige observaties gemaakt. Hij schrijft over 'dat fatale koeterwaals van de Nederrijn, dat in Düsseldorf nog wel enigszins draaglijk is, maar in het naburige Keulen echt walgelijk wordt'. Om door te gaan met: 'In de taal van de Düsseldorfers hoor je al een overgang naar het kikkergekwaak van de Hollandse moerassen. Ik wil de Hollandse taal beslist zijn karakteristieke schoonheden niet betwisten, maar ik moet wel bekennen dat ik er geen oor voor heb. Misschien is het zelfs wel waar dat onze eigen Duitse taal (...) slechts een bedorven Hollands is.'

Dankzij de Nederlandse bariton Marc Pantus, een fervent aanhanger van de Duitse dichter, zijn de geestige memoires van Heine nu voor het eerst in het Nederlands te lezen. En te horen, want Pantus liet de nieuw vertaalde tekst door Arnon Grunberg ook inspreken voor een heus luisterboek. Memoires en luisterboek vormen de ene helft van het grote project 'Harry - Heine in Holland' (Heine werd in familiekring, door buren en vrienden altijd Harry genoemd). De andere helft bestaat uit een cd met een verrassend overzicht van wat Nederlandse componisten door de jaren heen met de gedichten en teksten van Harry Heine hebben gedaan. Heine-liederen van 'kleine meesters' als Gerrit Jan van Eijken, Mario van Overeem, Hugo Nolthenius en Henriëtte Bosmans. Pantus zelf zingt die cd vol, begeleid door Rudolf Jansen. Al met al levert het een mooi en onbekend beeld van Heine op, waarbij en passant een veronachtzaamd deel van de Nederlandse muziekgeschiedenis ontsloten wordt. Want kent u liederen van Bertha Frensel, Victor Schmidt-Ernsthausen of Richard Hol?

Prachtig en hard
Die laatste zette 'Altes Lied' op muziek en dat was voor Pantus tijdens zijn zangstudie een verrassende en aangrijpende kennismaking. "De tekst is prachtig én heel hard, en de eenvoud van Hols noten opvallend", vertelt Pantus. "Het is een bijzondere combinatie van tekst en muziek. In de loop van de jaren kwamen er steeds meer Heine-stukken bij. Uiteindelijk was er het idee om een recital te maken met alleen maar teksten van Heine, getoonzet door Nederlandse componisten. Het publiek dat naar dit Heine-recital komt, weet niets van wat het gaat horen, heeft geen voorkennis. Dat geeft een grotere ontspanning en vrijheid dan wanneer je Schuberts overbekende 'Winterreise' zingt.

"Ik ben aanvankelijk als beeldend kunstenaar opgeleid en dan heb je toch het idee dat je iets tastbaars moet afleveren, een 'ding' de wereld in moet sturen. Maar ik wilde wel iets doen wat nog niemand eerder gedaan had. Gek genoeg had ik al heel lang een ontwerp voor een hoesje klaarliggen. Daarop stond heel groot de naam 'Harry'. Ik wilde dat mensen zouden reageren met; 'Hè? Harry Heine? Dat is raar!' Uiteindelijk ziet het project er heel anders uit, omdat het door die memoires en dat luisterboek veel groter werd."

Pantus wordt op de cd begeleid door de gerenommeerde liedbegeleider Rudolf Jansen.

"Een cadeautje aan mezelf. Het helpt bij zo'n project als je iemand van naam hebt. Een onbekende zanger met onbekend repertoire, dat werkt niet echt. Als zanger word je door Rudolf voortdurend opgetild. Hij begrijpt zó veel. Bovendien is Rudolf nieuwsgierig naar nieuwe dingen. Net als ik bleek hij een voorkeur te hebben voor de fantastische liederen van Leander Schlegel - echt een ontdekking.

"Ik heb met dit project steeds geprobeerd om het beste te krijgen. Niet alleen Rudolf Jansen dus, maar ook een echte opnamestudio, een goede drukkerij waar ze mooi papier gebruiken, een goeie ontwerper. Ja, je kunt wel zeggen dat ik een cultureel ondernemer ben en risico's heb moeten nemen. Maar rijk worden, dat hoef ik niet. Dankzij al die oratoriumkoren in Nederland, die voor hun uitvoeringen solisten zoals ik nodig hebben, kon ik het me veroorloven om dit te doen.

"Ik vond het te eenzijdig om Heine alleen via de muziek te laten spreken. Daarmee zou zijn sarcasme en bijtende spot onderbelicht blijven. Die typische, vrolijke bitterheid van hem, dat spreekt mij aan, daar geniet ik van. Daarvoor moet je zijn proza lezen. Voor dit project heeft Bart Visman een nieuw lied gemaakt met als basis een tekst uit Heine's 'Ideen, das Buch Le Grand'. Een heerlijke tekst, een soort schakel tussen proza en poëzie. Eigenlijk is het een prozagedicht. Zó goed!"

Marc Pantus en Rudolf Jansen voeren 'Heine in Holland' op 11 maart uit in de Oosterpoort in Groningen. www.marcpantus.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden