Heimwee naar huis en naar de vertrokken joden

Godsdienstige minderheden in de Arabische wereld hebben het zwaar sinds de revoluties. Sjiieten, christenen, soefi's, bahais, allemaal krijgen ze klappen.

Een uitzondering zijn de joden. Geen wonder, want er zijn bijna geen joden meer in de Arabische wereld. Wel was er een incident in Libië rondom David Gerbi. Zijn familie emigreerde in 1967 naar Italië. In 2011 vocht hij in Libië mee tegen Kadafi. Hij sloeg met een moker de dichtgemetselde toegang tot de hoofdsynagoge van Tripoli open. Hij wilde het zwaar gehavende gebouw schoonvegen. Na dreigementen van strijdbendes liet hij zijn plan varen.

Dit gebedshuis is niet vernield onder Kadafi maar onder de door hem verjaagde koning Idris, in juni 1967, na de Arabische nederlaag tegen Israël. Veel Libische joden vluchtten toen. Een deel voegde zich bij geloofsgenoten op het Tunesische eiland Djerba, waar de oudste synagoge van Noord-Afrika staat. In 2002 vermoordde daar een terrorist namens Al-Kaida negentien toeristen.

Vorige maand protesteerden in Tanger islamistische en linkse betogers tegen een documentaire over Marokkaanse joden in Israël. Succes hadden de protesten niet, de documentaire van regisseur Kamal Hachkar kreeg een hoofdprijs op het internationale filmfestival van Tanger. De film toont Marokkaanse joden in Israël die sterven van heimwee naar het Atlasgebergte, terwijl voormalige Berberse dorpsgenoten in Marokko even heftig terugverlangen naar de vertrokken joden.

Een aantal jaren geleden vertoonde een Haagse filmzaal een documentaire over Iraakse joden in Israël. Het publiek bestond uit Irakezen. Ze lachten hard om de grappen van een al wat oudere Iraaks-Israëlische auteur en genoten van zijn verhalen over een hun onbekende wereld: het Irak van voor 1958, het jaar van de koningsmoord waarmee de dictaturen begonnen, culminerend in het schrikbewind van Saddam.

In Irak schreef deze auteur in het Arabisch maar in Israël wilde hij alleen nog in het Hebreeuws spreken, denken en lezen. Toen hij na jaren toch weer een Arabisch boek opensloeg kreeg hij 's nachts een angstdroom waarin Arabische teksten hem wild achtervolgden. "De Arabische taal nam wraak op me", lachte hij. De dijk van het verdrongen verleden was doorgebroken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden