Heimwee naar de fabriek

Het begon met echt industrieel erfgoed: de Westergasfabriek in Amsterdam en de Verkadefabriek in Den Bosch die werden omgebouwd tot culturele centra. De Broodfabriek in Rijswijk, die veranderde in een vergaderlocatie. De Fabriek in Enschede waar je kunt skaten in de hallen waar ooit door Polaroid zonnebrillen en camera's werden gemaakt.

Maar wat er fabriek is - of ooit was - aan de Bierfabriek op het Rokin in Amsterdam, is me een raadsel. De ruimte oogt met z'n ruwe muren en betonnen pilaren ongepolijst, maar hier hebben nooit machines staan stampen. Het is ongetwijfeld een kantoor geweest en mogelijk nog enige tijd een parkeergarage. Nu ligt de vloer bezaait met pindadoppen - de bezoekers kunnen onbeperkt graaien uit katoenen zakken aan de muur - er hangen industrieel ogende lampen boven de tafels en in het midden van de zaak staat, achter glas, een grote koperen ketel. Want ze maken hier prima bier, in drie varianten: blond, rood en donker.

Ik zou zeggen: een brouwerij. Maar nee, een fabriek. Net als het restaurant in Groningen waar ze zelf spaghetti en farfalle maken en dat De Pastafabriek heet. Of een hotel in Teuge: De Slaapfabriek. De Koffiefabriek in Gouda is een doorsnee espressobar. De Theaterfabriek in Amsterdam heeft nog wel iets industrieels, maar is officieel een oude scheepsloods met een podium. De Rotterdamse Theaterfabriek is een opleiding. De Toneelfabriek daarentegen is geen fysieke locatie, maar een gezelschap. De Modefabriek kun je wel bezoeken, maar slechts twee keer per jaar, als het evenement neerstrijkt in de Rai. De Groentefabriek is een sociale stadstuin in Zwolle. In de Amsterdamse Droomfabriek kun je sieraden kopen. De Argumentenfabriek is een hip consultancybureau en achter webwinkel De Taartenfabriek gaan Kelly en Tom schuil, bij wie je gebak voor iedere denkbare gelegenheid kunt bestellen.

U kunt het lijstje vast moeiteloos aanvullen. De fabriek is the place to be, kunnen we rustig stellen. Dat was nog niet heel lang geleden wel anders. Toen waren er nog échte fabrieken en het was er lawaaierig, er stonden gevaarlijke machines, schoorstenen braakten giftige gassen uit. De ongelukkigen die er werkten stonden dag in dag uit aan lopende banden monotone arbeid te verrichten voor te weinig geld. Geen wonder dat ze om klokslag vijf naar de prikklok renden.

Dat is niet wat ik nu zie in De Koffiefabriek in Duivendrecht, een commerciële broedplaats. En de kunstenaars en vormgevers die De Fabriek in Eindhoven bevolken, zitten vol ideeën en energie. De fabriek is in ons collectieve geheugen een romantische plek geworden, waar geschoolde vakmensen echte dingen maakten, met hun handen en stoer gereedschap. Vroeger plakten we daarop het woord 'ambachtelijk'. Toen droomden we van bakkers in een kleine bakkerij, van brouwers met vakmanschap en meesterschap. Nu bestellen we een broodje bij De Lunchfabriek en drink ik in de Bierfabriek een huisgebrouwen Porter.

We hebben heimwee naar het pure, eerlijke productiewerk dat we hebben uitbesteed aan lagelonenlanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden