Heimwee naar Afghanistan

Met haar boek 'Bye Bye Bullshit', over de laatste patrouilles in Uruzgan, wil fotograaf Mariëlle van Uitert 'kleine kwetsbare mensen laten zien, aan welke kant van de lijn ze ook staan'.

Afghanistan laat fotograaf Mariëlle van Uitert niet meer los. Ze is gefascineerd door het land en vooral door zijn bewoners. "Ik heb heimwee naar Afghanistan. Ik voel me een kind van al die moeders die ik er heb ontmoet. Het zijn voor mij een soort oermoeders. Dan houden we elkaars hand vast en hebben toch een lol!"

Mariëlle van Uitert (1973) heeft, zoals ze zelf zegt, een late roeping. Pas in 2005, na een loopbaan in het toerisme, ging ze naar de Fotovakschool. In 2006 voerde ze haar eerste opdracht uit, in Kenia en Tanzania. "Ik heb nu de bagage om dit te kunnen. Ik denk dat ik er eerder niet aan toe was. Voor dit werk moet je geestelijk ook niet te jong zijn."

De extraverte Van Uitert doet haar werk met overgave en grote betrokkenheid bij de mensen met wie ze optrekt, of dat nu Afghaanse vrouwen of Nederlandse militairen zijn. Lachend: "Als ik kom, gaat de zon altijd schijnen."

Met haar foto's wil ze "kleine verhalen en kleine kwetsbare mensen laten zien, aan welke kant van de lijn ze ook staan" en "een gezicht geven aan slachtoffers over wie je in de krant leest". Maar ze is ook 'heel avontuurlijk' aangelegd en kan dat in haar reportagereizen kwijt. "Het is een soort drug, een verslaving waardoor je steeds weer teruggaat. Je wordt ook zelfverzekerder, leert de codes kennen en gaat iets meer durven. Dat wil niet zeggen meer risico's nemen."

In 2008 reisde ze voor hulporganisatie HealthNet TPO undercover naar Jalalabad in het oosten van Afghanistan. Een riskante onderneming die haar dichterbij haar onderwerp, een hulpproject voor vrouwen, bracht. Bij de Nederlandse missie in Uruzgan was Van Uitert verschillende keren embedded. Ze kent de kritiek van vakgenoten, maar vindt dat je als embedded journalist "niet de kant van de militair kiest, maar Afghanistan door de ogen van militairen laat zien". "Je kunt nooit helemaal onafhankelijk zijn, of het nu om Afghanen of militairen gaat. Je hebt wel de taak om kritisch te blijven. Op een van mijn foto's zie je hoe een jongen zijn zusje beschermt tegen het staal van een militair konvooi dat komt langsdenderen. Als je goed bezig bent, kijk je naar beide kanten. Dan is er geen zwart-wit of goed-fout."

Haar reizen hebben Van Uitert veranderd. "Het is een spiegel om zelf een beter mens te worden en een eerlijker keus te maken. Ik ben socialer geworden, probeer zaken van beide kanten te bekijken en niet te snel te oordelen." Ze is onder de indruk van de veerkracht van mensen die in armoede moeten leven. Ook dat helpt relativeren. "In Irak volgde ik mensen die op een vuilnisbelt leven. Die gingen voor mij nog suiker halen! Dat maak je in Nederland niet mee."

Ook voor militairen heeft Van Uitert bewondering. In de zomer van 2010 verbleef ze drie weken op buitenposten in Uruzgan met militairen van de Luchtmobiele Brigade en het Korps Mariniers. "In Chora kregen ze als rantsoen één boterham met pindakaas en dan toch zo'n inzet. Klasse!" Van Uitert koos er bewust voor om de laatste patrouilles mee te maken. Zo wilde ze vergelijken of de inzet nu anders was dan tijdens haar bezoek in 2008. "Ik heb zelf kunnen waarnemen dat die jongens ontzettend gedreven waren. Ze vonden allemaal dat de missie niet voltooid was. En ze bleven tot het laatst toe scherp. Ze wilden ook heelhuids thuiskomen."

'Bye Bye Bullshit; 29868 minutes with the last Dutch patrols in Afghanistan 2010'. Fotografie Mariëlle van Uitert, met tekst van George Marlet. Uitgeverij d'jonge Hond, 100 foto's, ISBN 9789089102737; prijs 34 euro. Website: www.dejongehond.nl

Mariëlle van Uitert en George Marlet
Met haar boek 'Bye Bye Bullshit' wil ze de emotie van de oorlog laten zien. "De verwoesting van een land, maar ook de kracht van de Afghaanse bevolking en tegelijkertijd die van de Nederlandse coalitietroepen." Over de missie in Uruzgan heeft Van Uitert een dubbel gevoel. Het is de vraag of de Afghaanse bevolking ('Die staat qua geloof en cultuur zo ver van ons af') wel op de westerse militairen zit te wachten. De missie is "niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat". Maar ze is ook "trots dat zo'n klein landje als Nederland dit heeft gepresteerd".

'Waarom hij, waarom ik niet? Dat geeft een heel wrang gevoel van geluk.'
Uit 'Bye Bye Bullshit':

'Het eerste peloton van 13 Marinierscompagnie is onderweg naar de combat outpost Tabar. Het Deh Rashan-gebied rondom de post is nog lang niet onder controle. Twee maanden geleden kwamen hier twee mariniers om het leven toen ze met hun Viking-rupsvoertuig op een bermbom reden. Boordschutter Erik overleefde de explosie omdat hij bovenop de Viking zat. "Ik ben weggeslingerd. De jongens hebben heel goed werk geleverd door mij zo snel mogelijk van de Viking weg te trekken. Het voertuig was in brand gevlogen en de munitie begon al af te gaan. Bijrijder Jeroen is onderweg in de helikopter overleden. Marc, die chauffeur was, heeft het niet overleefd. Voor hetzelfde geld had ik op zijn plaats gezeten, want we wisselden elkaar per rit als chauffeur af. Zeker kort na de strike vroeg ik me heel erg af: 'Waarom hij, waarom ik niet?' Dat geeft een heel wrang gevoel van geluk."

De rit van twaalf kilometer van Kamp Holland naar COP Tabar duurt vier uur omdat genisten de weg en het zijterrein moeten controleren op geïmproviseerde explosieven. Het laatste stuk van de route hebben de troepen 'IED lane' gedoopt. Mariniers die in hun Viking rupsvoertuig wachten, maken er het beste van. Koffie en stroopwafels gaan rond, uit de boxen klinkt 'A horse with no name'. Sergeant-majoor Marnix geniet mee, maar waarschuwt ook: "Van het ene op het andere moment kan het hier omslaan. We moeten dus echt alert blijven." Bij binnenkomst in Tabar gaat de antenne met de mariniersvlag omhoog. "Bijgeloof. Maar tot nu toe heeft het ons wel geluk gebracht."

Mariëlle van Uitert doorliep van 2005 tot 2008 de Fotovakschool in Amsterdam en Boxtel. Vanaf 2006 is ze voor een reeks van uiteenlopende opdrachtgevers op reportage geweest in onder meer Tanzania, Kenia, Egypte, Rwanda, Israël, Irak, Nepal, Sri Lanka, Centraal Afrikaanse Republiek, Ghana en Afghanistan. Haar foto's zijn gepubliceerd in onder meer Trouw, The Guardian, Algemeen Dagblad, het Financieele Dagblad, Nederlands Dagblad en De Telegraaf.

Trouw-verslaggever George Marlet volgde in juni 2010 samen met Mariëlle van Uitert de laatste patrouilles in Uruzgan. Marlet maakte voor Trouw tussen 2006 en 2010 in totaal zeven reportagereizen naar Uruzgan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden