'Heimelijk zoekt de lezer naar het verbodene'

Een beginzin duidt voor mij een grenssituatie aan. Wie een boek binnengaat, gaat een grens over. Hij begeeft zich vanuit zijn vertrouwde positie thuis op onbekend terrein. In deze zin wordt dat wat vertrouwd was op losse schroeven gezet. Dat maakt een beginzin ook tot een soort beginselverklaring. Hier is het niet pluis, beste brave burger. Het pad houdt hier op. Je gaat nu ergens binnen waar je misschien niet durft te zijn. De dromen opschrijven die het publiek bij het ontwaken heeft verdrongen, zoals W.F. Hermans stelt. Het verbodene is wat de lezer heimelijk zoekt. Hij wil zijn verborgen ik onderzoeken. Vergelijk het met films waar veel bloed in voorkomt, maar waar je toch naar kijkt. Cultuur heeft een air van beschaving, maar daaronder zit een hoop verzwegen smerigheid. Ik heb ook nog een alternatieve beginzin: 'Vandaag een schutting geplaatst', uit mijn boek 'Schaduwkind'." Wordt de lezer hier buitengesloten of juist binnengelaten in de intimiteit van de schrijver? Ook hier meteen: onzekerheid, dubbelzinnigheid. Daar (waar het onduidelijk wordt) begint het verhaal, daar begint de literatuur."

Schrijvers vertellen over een zin uit hun oeuvre waar ze bijzonder trots op zijn, én over een zin van een andere schrijver waar ze jaloers op zijn. Eerste aflevering.

undefined

ZIN

P.F. Thomése

De drie jagers merkten pas na enige tijd dat ze niet meer op een pad liepen.

Toen Gregor Samsa op een ochtend ontwaakte uit onrustige dromen, ontdekte hij dat hij in bed was veranderd in een reusachtig eng beest.

Kafka is de meester van de beginzin. Vaak vertelt hij in de eerste zin of de eerste alinea in een notendop het hele verhaal. En toch lees je verder, juist bij hem. Omdat hij je een raadsel toont. Een onmogelijkheid. Een lezer is een ordelijk mens. Hij wenst alles wat scheef is, recht te leggen. Wat de lezer wil, is de orde herstellen. Een schrijver dwarsboomt hem in dit streven. En zo komt de lezer aan het eind van het boek te weten wat hij eigenlijk niet had willen weten. Mijn alternatieve beginzin hier is: 'The sun shone, having no alternative, on the nothing new' van S. Beckett, 'Murphy'. Die heb ik als motto gebruikt in mijn roman 'Het Bamischandaal', de sequel van mijn roman 'J. Kessels: The Novel'. Niets nieuws en toch is alles anders. Dat is literatuur: een oud verhaal dat nooit hetzelfde klinkt. Middelmatige schrijvers pakken het omgekeerd aan: zij zoeken voor elke roman een nieuw verhaal, dat echter steevast zanikt als het oude liedje."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden