Heilzame filosofie: het verkwikkende effect van 'doendenken'

Jan Drost: 'Denken helpt' De Bezige Bij; 320 blz. euro19,90 ***

De schrijver

Jan Drost (1975) is verbonden aan de door Alain de Botton opgerichte School of Life, afdeling Amsterdam. Als cultuurfilosoof heeft hij zich gespecialiseerd in de liefde. Over dit onderwerp schreef hij in 2011 'Het romantisch misverstand'.

Stelling van dit boek

Zijn de armen van geest wel zo zalig? Niet nadenken over je leven, dat staat voor Jan Drost gelijk aan machteloos door het luchtledige zweven. Piekeren leidt tot depressies, terwijl constructief nadenken over het 'goede leven' heilzaam is. Met behulp van filosofen als Epicurus en Jean-Paul Sartre probeert Drost tot de kern van het goede leven door te dringen. Van existentialist Sartre leert Drost dat mensen niet zozeer de onvrijheid vrezen, maar juist de vrijheid. In een wereld 'zonder zegen van boven' heb je het immers helemaal zelf voor het zeggen. De oplossing is simpel maar niet gemakkelijk: ga de vrijheid aan, en oefen jezelf in 'doendenken'. Je zou Drost een eigentijdse humanist kunnen noemen. Volgens Drost saboteren veel mensen zichzelf door onhaalbare geluksbeelden te scheppen. Deze geluksbeelden zijn eigenlijk denkfouten, producten van een wereld die is gestoeld op individualisme en winstbejag. Vrijemarktverdedigers en deterministische 'breinologen' uit de school van Dick Swaab hebben aan Drost een hele kwaaie.

Opvallendste passage

Voor Baruch Spinoza vormde de liefde voor God de ultieme liefde. Atheïst Drost beschouwt dit verlangen naar eenheid met God als een 'uit kleinheid geboren grootheidswaan'. Als je gelooft dat alles één is, is de liefde voor God eigenlijk Gods liefde voor zichzelf: 'Dus zelfs dat ene, eenzaam minnende druppeltje moet verdampen in de eenheidspan. Dit maakt deze intellectuele liefde van de mens voor de natuur tot een schijnvertoning, en die mens zelf tot een dwaallichtje op de alles verterende vlammenzee van Gods Grote Zelfbevrediging.'

Onbegrijpelijkste passage

Onbegrijpelijk is Drost eigenlijk nooit, maar soms vervalt hij in de wat zemelige taal van boeken over hooggevoeligheid, en komt hij op de proppen met zinnebeelden als 'die prachtige antenne van jou'. Of heeft hij het over 'mijn lijf dankbaar zijn'. Is dat dezelfde schrijver die verantwoordelijk was voor de passage hierboven?

Reden om dit boek niet te lezen

De selectie van filosofen die Drost gebruikt, en de manier waarop hij ze voor zijn verhaal inzet, overlapt met veel recente populaire boeken over levenskunst. Inclusief de verwijzingen naar neoliberalisme, het vage paraplubegrip dat ook door Drost nauwelijks wordt gedefinieerd. Drost oppert dat het lezen van filosofen in sommige gevallen beter helpt tegen depressies dan medicatie. In zijn kritiek op Alain de Botton schaarde criticus en essayist Carel Peeters dit soort beweringen schamperend onder 'apothekersfilosofie'.

Reden om dit boek wel te lezen

Toch valt Drosts pleidooi voor praktische filosofie en zelfzorg niet zo bruusk opzij te zetten. Hij toont overtuigend aan dat goede zelfzorg niets met navelstaarderij te maken heeft. Drost bombardeert ook niet zozeer filosofen tot therapeut, hij draait het eerder om: 'Een goede hulpverlener is een praktisch filosoof'. Een sterk voorbeeld van zo'n hulpverlener met filosofisch talent was de Weense psychiater Viktor Frankl (1905-1997), die met zijn logotherapie patiënten liet nadenken over de zin van hun leven. In tegenstelling tot veel moderne hulpverleners, die existentiële kwalen met pilletjes willen toedekken, geloofde Frankl dat mensen helemaal niet gebaat zijn bij een spanningsloze neutrale toestand. De mens heeft het juist nodig om naar een doel te streven. Frankl gebruikte de volgende vergelijking voor zijn omgang met patiënten: 'Wanneer een architect een vervallen boog wil versterken, verhoogt hij het gewicht dat op de boog rust, daar de afzonderlijke delen van de boog dan vaster opeen worden gedrukt.'

Ook voor Jan Drost is filosofie niet enkel een doekje voor het bloeden. Hij wil zichzelf en de lezer met filosofie een schop onder de kont geven. Drost bezit een opzwepende, enthousiasmerende stem. In 'Denken helpt' treedt hij vooral op als een docent die uitlegt, maar soms denkt hij ook tegen de door hem bewonderde filosofen in. Zo probeert hij zich een weg te denken uit de 'allergie voor de ander', die hem tegenstaat bij Epictetus en Sartre.

Drost schrijft dat hij alleen al door over Epicurus te schrijven een beter humeur krijgt. 'Denken helpt' heeft eenzelfde verkwikkend effect. Na het lezen van Drosts boek voelde ik mij stukken beter dan daarvoor.

Trouw tipt filosofie

1. Wat betekent het allemaal? Thomas Nagel

2. Het religieuze bevrijd van religie John Dewey

3. Denken helpt Jan Drost

4. De esthetische revolutie Arnold Heumakers

5. En dus bestaat God Emanuel Rutten en Jeroen de Ridder

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden