Heiligverklaring / Wie zonder een cent iets nieuws begint

Alle heiligen van Limburg zijn allochtoon: Servatius, Lam bertus, Hubertus, Edith Stein. De nieuwe heilige van morgen, Arnold Janssen, is eigenlijk Duits. Ook zijn levenswerk bloeide op in Limburg, te Steyl. En Sint Arnold is een patroon heilige voor samenleven en integreren over grenzen heen.

Nederlanders zijn dun gezaaid onder de honderden nieuwe heiligen en zaligen van de laatste 25 jaar: Titus Brandsma, Kaatje Dierkx, Peerke Donders. Vanaf morgen komt pater Arnold Janssen erbij. Hij was een Duitser, ontvluchtte zijn land en de Kulturkampf onder Bismarck; in Steyl bij Venlo bouwde hij zijn levenswerk, stierf hij, is hij begraven: een Nederlandse heilige.

Arnold Janssen (1837-1909) was een begaafde priester, gedreven om het Woord naar de uiteinden der aarde te brengen, zoals zovele missionaire pioniers rond 1870. In zijn ballingsoord zocht hij contact met de eerste bisschop van Roermond, mgr. Paredis en vertelde hem van zijn plan een Missiehuis te beginnen. Profetisch werd de reactie van de bisschop: vandaag, zo vertelde hij thuis, kwam iemand bij me met een fantastisch plan, maar zonder één cent; die man is of een gek of een heilige.

Eerder had Janssen zijn idee al bij de aartsbisschop van Keulen neergelegd. Die zei: ,,Wat? In deze tijd, nu alles wankelt en te gronde gaat, en daar komt u en u wilt iets nieuws beginnen?''

Janssen: ,,Ja, juist daarom.''

Het missiehuis in Steyl kwam er. Binnen de kortste keren kon Janssen de eerste leden van zijn 'Gezelschap van het Goddelijk Woord' uitzenden. Een van hen was de Zuid-Tiroolse pater Jozef Freinademetz, die morgen samen met Arnold Janssen heilig wordt verklaard. Steyl werd een van de grote, bloeiende missiecongregaties. In de wandeling heten zij wereldwijd nog steeds de 'missionarissen van Steyl', de officiële patersafkorting achter de naam luidt SVD.

De Nederlandse afdeling is nog maar een bescheiden, vergrijzend groepje, met toch nog altijd zestig man 'in de missie', onder wie bisschop J. te Maarsen op Papoea-Nieuw-Guinea en nog een handjevol zusters van de vrouwelijke tak. Het zwaartepunt van de 'Steyler missie' ligt in Azië, met nu zelfs een Indiër aan het hoofd. De congregatie met 6000 leden groeit wereldwijd ook nog; de beide vrouwelijke takken tellen 4000 missiezusters, en bovendien nog eens 450 zusters die in hun slotklooster voor al dat missiewerk bidden. De leden komen uit 65 landen.

Het Woord naar de heidenen brengen. Honderd jaar na Janssens dood is dit ideaal voor velen onverstaanbaar of het klinkt verdacht naar geestelijk kolonialisme. Zijn eerste tijdschriftje Boodschapper van het Heilig Hart verraadt een volstrekt voorbije vroomheid. Maar zijn geestelijke nazaten nu houden hun pater Arnold in ere, nog steeds, terwijl zij absoluut niets met enig geestelijk of cultureel imperialisme te maken willen hebben, laat staan zoiets zouden willen heilig verklaren.

Arnold Janssen was zijn tijd ver vooruit, legt Kees Maas, hoofd van de Steyl-paters in Nederland. Hij wijst op Janssens inzicht toen: zijn missionarissen vertrokken niet naar gebieden en naar mensen zonder taal, cultuur of godsdienst. Janssen wilde dat zijn paters niet alleen de catechismus kenden, zij moesten weten van land en volk ginds. Hoe? Door land- en volkenkunde te bevorderen, door kennis van andere talen en religies. Tot op vandaag is het Anthropos Institut van de SVD, aan de Arnold Janssenstrasse in Sankt Augustin, een internationaal erkende instelling op het terrein van etnologie, culturele antropologie, religiewetenschap en meer, met een schat van honderd jaar ervaring en wetenschappelijke publicaties.

Drie eeuwen eerder was de jezuïet Matteo Ricci in China al voorop (en verder) gegaan op de weg van culturele assimilatie als vorm van missie, maar dat was ruw afgebroken. Janssen moest het opnieuw bevechten en het zou nog tot diep in de 20ste eeuw duren tot de noodzaak van 'inculturatie' en de waarde van vreemde culturen en godsdiensten door de rk kerk werden ingezien - en het probleem is niet voorbij.

Wie met Janssen mee wilde doen kon een leven van luxe en staat en stand vergeten. Hij eiste van de broeders niet alleen dat zij zich verdiepten in het leven van hun mensen maar ook dat zij zouden delen in hun armoede. Zusters liet hij tot afgrijzen van de prelaten in de Romeinse curie opleiden tot vroedvrouw. Hij hield vol, op die manier konden zij dichter doordringen tot het leven van de vrouwen en de gezinnen dan de paters op de preekstoel. Arnold Janssen verdient wellicht de patronage over multicultureel samenleven en integreren.

Met trots vermelden de SVD'ers dat hun dierbare stichter het opnam tegen de Duitse koloniale macht in Afrika en vóór de mensen. En dat sprak eind 19de eeuw allerminst vanzelf. Trots zijn ze niet minder op hun Missiehuis annex museum dat zoveel meer is dan wat nostalgie over zwartjes en Chinezen bekeren.

Limburg sluit zijn allochtone heilige morgen in de armen; van eigen bodem hebben ze daar alleen maar de 12de-eeuwse, half-legendarische Sint Gerlach uit Valkenburg. De Limburgse commissaris van de koningin Van Voorst tot Voorst, burgemeester Schrijen van Venlo en uiteraard bisschop Wiertz van Roermond zijn er morgen in Rome dan ook met velen bij - met de zorgelijke gezondheidstoestand van de paus in gedachte moet het er maar bij: Deo volente.

De plechtigheid zondagmorgen is te volgen via internet: www.katholieknederland.nl; ook Kruispunt-radio (zaterdag 18.30) en -tv (zondag 22.10) besteden er aandacht aan. Op 12 oktober is het feest in Steyl, met onder meer een pontificale mis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden