Review

Heilige kunst en (b)engelenwerk

Toeval? Twee kindertijdschriften over kunst en literatuur, Dada en Boekie Boekie, kwamen beide met een winternummer over religieus geïnspireerde kunst. Ongetwijfeld zal de Kerst van invloed zijn geweest, maar toch zegt het iets over de ondanks alle ontkerkelijking toegenomen interesse voor het bovennatuurlijke en religieuze.

Het prachtig vormgegeven 'kunsttijdschrift voor kinderen van 6 tot 106' Dada is met 'Heilige kunst' serieuzer dan de prettig gestoord ogende 'krant voor kinderen over kunst, literatuur en wetenschap' Boekie Boekie, die uitkwam met een '(b)engelachtig nummer'.

Hoe breed en poly-interpretabel het onderwerp 'heilige kunst' ook is, het oorspronkelijk Franse blad Dada pakt het overzichtelijk en eenduidig aan: 'Van mohammedanen, christenen en grieken/ tempels, moskeeën en basilieken./ Van oude culturen die voorouders eren/ beelden om kwade geesten te weren', zo staat het in het ditmaal nogal Sinterklaasachtige openingsgedicht van redacteur Frank Eerhart. Waarna achtereenvolgens religieus geïnspireerde kunst, heilige plaatsen, voorwerpen en geheiligde lichamen (tatouages, beschilderingen) aan bod komen, rijk geïllustreerd met messcherpe foto's. Dat kan niet anders dan hapsnap zijn, maar voor de beginner wordt wel duidelijk dat elke religie behoefte heeft (gehad) aan visualisering. Heel boeiend is het hoofdstuk over de inbreng van twintigste-eeuwse kunstenaars als Matisse, Léger, Chagall en Le Corbusier aan de bouw en decoratie van kerken en synagogen. De door Matisse ontworpen geel-met-rode Dominicaner kazuifel is zo aandacht-afleidend mooi, dat je je afvraagt of die ooit echt gedragen zal zijn. En wie de foto's ziet van het door de kunstenaar Arcabas gerestaureerde en van schilderingen voorziene kerkje van Saint-Pierre-de-Chartreuse, bij Grenoble, wil daar meteen naartoe.

Dada reserveert altijd een kwart van het blad voor kunstzinnige aktiviteiten van kinderen. Zo worden hier ideeën aangereikt voor het imiteren van glas-in-lood ramen. Zwaarwichtig is Dada nooit. Steeds is er een verhaal over een kunstenaar als kind, ditmaal El Greco. En zelf te versieren bezielde aardappels prikkelen verbeelding én lachspieren. De Nederlandse inbreng in het blad neemt geleidelijk toe, bijvoorbeeld in het volgende nummer, over Cobra. En sinds kort heeft Dada een project 'Kunst op je kamer': per nummer kun je voor zes of zeven tientjes een echt kunstwerk aanschaffen.

Krant

Terwijl Dada een boekachtig karakter heeft, is Boekie-Boekie meer een krant: 'tenminste houdbaar tot 1 maart 1998' staat er op het nieuwste nummer. Begonnen in 1990 als privé-initiatief van de Rotterdamse kinderkunstduizendpoot Jet Manrho, is het blad inmiddels uitgegroeid tot een kinderkunstkrant (oplage 20.000) waarin de oorspronkelijke opzet - kinderliteratuur promoten - nog overheerst, maar waarin andere media steeds meer aandacht krijgen, zoals beeldende kunst en theater.

Het bruisend anarchisme van de makers leidde tot een levendig blad, volgestouwd met verhalen, tekeningen, schrijf- en vertaalwedstrijden, theater- en museumagenda's en spreekbeurttips. De krant had maar één nadeel: de lay-out was zo chaotisch dat je al moe werd als je hem opensloeg. Eind vorig jaar werd het NBLC (Nederlands Bibliotheek- en Lectuur Centrum) uitgever en sindsdien is de krant rustiger van lay-out geworden, rijker van kleur en landelijker van uitstraling.

In het winternummer aandacht voor engelen in o.a. een informatief stukje over de tentoonstelling 'Engelenwerk' in het Goois museum te Hilversum (t/m 15 maart). Bengeltjes, zoals in de eenakter van Sander de Heer over moeilijk opvoedbare engelen, zorgen echter voor stout tegenwicht, alsof de redactie bang was te serieus te worden. Al met al is Boekie-Boekie een volwassen kinderkrant geworden met behoud van het geestrijke van het begin, een lekker maf blad vol verhalen, ideeën, tips, weetjes, aanraders, proefjes en wedstrijden. Alleen is het onbegrijpelijk dat de redactie nog steeds de Anansi-figuur misbruikt. Deze Afro-Caraïbische spin is géén geleerde allesweter in een studio, maar een egoïstische, slimme schurk!

Prentenboek

Prentenboeken over bijbelverhalen zijn geen heilige kunst - ze hebben geen rituele functie - maar de makers hebben zich wel door het heilige of mythische laten inspireren. Zoals Brian Wildsmith, die het verhaal van Jozef uitbeeldde in een reeks prenten vol kleurrijke details. Wildsmith moet erg onder de indruk zijn geweest van de Egyptische architectuur en schilderkunst, want zijn prenten laten vooral de stralende grootsheid daarvan zien, waarbij de mensen klein afsteken. Die tot in detail uitgewerkte nadruk op de Egyptische cultuur maakt zijn 'Jozef' tot een decoratief, feestelijk boek.

Sommige populaire bijbelverhalen, zoals het kerstverhaal, zijn door de eeuwen heen al zo vaak uitgebeeld, dat aan de hand daarvan een hele kunstgeschiedenis te schrijven zou zijn. Ook 'De ark van Noach' is zo'n tot de verbeelding sprekend verhaal. Voor peuters is het verhaal van Kees de Kort uit 1976, met vele andere gebundeld in 'De Kijkbijbel', nog altijd niet overtroffen. Lucy Cousins' peuterversie (1997) is wel expressiever, maar ook profaner: bij haar komt er géén regenboog aan te pas, en géén belofte van God dat zo'n zondvloed er nooit meer zou komen. Jozef Wilkoé maakte er in 1992 helemaal een vrolijk potje van: hij laat de dieren meebouwen aan de ark, en na afloop tilt de olifant Noach met zijn slurf de lucht in. Daarentegen bleef Jane Ray (1990) dicht bij de bijbeltekst, en tekende in haar decoratieve, op volkskunst gebaseerde stijl een opengewerkte ark met tien verdiepingen.

De nieuwste versie is van de Duitse illustratrice Lisbeth Zwerger. Het is ook de meest mysterieuze. De slechtheid van de mens geeft ze weer door een paar rokende schoorstenen (van gaskamers?), omringd door botten en primitieve wapens, in een kaal landschap. De dieren die de ark ingaan lijken nadrukkelijk uit een 18-de eeuwse dierenencyclopedie gekopieerd te zijn, en een centaur en eenhoorn (één van elk) suggereren dat Zwerger dit een mythologisch verhaal vindt. Beeldelementen waarmee ze beslist iets nieuws toevoegt aan de illustratiegeschiedenis van 'De ark van Noach'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden