'Heilige Antonio blijf!' Italië in opstand tegen dwarsbomen corruptie-onderzoek

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - De Milanese onderzoeksrechter Antonio di Pietro wilde er de brui aan geven. Net nu 'zijn' operatie Schone Handen na 900 dagen toe was gekomen aan de grote jongens in de Italiaanse smeergeldschandalen, meende de regering-Berlusconi per decreet de “verlossers” van justitie de handen te moeten binden. Maar heel Italië staat op zijn achterste benen en smeekt 'Tonino': blijf.

“Di Pietro laat ons dromen”, kalkten onbekenden begin '92 op de muren van Milaan, na de arrestatie van de socialist Mario Chiesa. 'Ingenieur 10 procent' liet zich door ondernemers betalen voor het toewijzen van opdrachten. Het was het eerste 'slachtoffer' van Di Pietro in de operatie Mani Pulite, de bezem door corrupt Italië.

Als kersverse onderzoeksrechter in Milaan kreeg de boerenzoon uit het Middenitaliaanse dorpje Montenero di Bisaccia - hij kan muurtjes metselen en auto's repareren - zeven jaar geleden een onbetekenend zaakje toegewezen: een politieman had ontdekt dat bij een serie zware ongelukken automobilisten waren betrokken die in Milaan hun rijbewijs hadden gehaald zonder daar te wonen. Di Pietro ontdekte dat tienduizenden rijbewijzen waren gekocht.

Het onderzoek was voor hem een vingeroefening voor het grotere werk. Hij ontwikkelde zijn belangrijkste wapens: het werken met de computer, destijds een apparaat met onbegrepen mogelijkheden op de burelen van justitie, en zijn ondervragingstactiek. Daarin verzoekt hij zijn 'gasten' te kiezen uit drie mogelijkheden: ik weet van niets, ik ben de smerigste boef ter wereld, ik heb last van mijn geweten en wil meewerken.

Zijn vasthoudendheid en volstrekte ongevoeligheid voor grote namen zijn inmiddels legendarisch. Langzaam maar zeker werkte hij toe naar de grote jongens achter de schermen: 14 juli 1992 ex-minister Giovanni De Michelis verdacht; 12 december ex-premier Bettino Craxi idem; 27 maart '93 ex-premier Giulio Andreotti idem; 17 april Fiatbaas Giovanni Agnelli bekend schuld, gevolgd door Carlo De Benedetti (van Olivetti); 29 oktober arrestatie van de ex-directeur van geheime dienst Sisde, Riccardo Malpica; 5 juli '94 begin monsterproces tegen twee ex-premiers (Craxi en Arnaldo Forlani), een reeks oud-ministers en Lega Nord-leider Umberto Bossi, arrestatiebevel gevraagd tegen Craxi die in Tunesië verblijft.

Tegelijk met het wroeten in 'Tangentopoli' (smeergeldstad) wordt de mafia aangepakt, mede dankzij bewijsmateriaal uit Milaan. Ex-premier Andreotti wordt beschuldigd van banden met de misdaadorganisatie en in oktober beslist justitie of hij wordt vervolgd wegens lidmaatschap van de Cosa Nostra.

Gaandeweg het onderzoek neemt de weerstand tegen Di Pietro en de pool van medewerkers om hem heen toe. In maart '93 stelt de regering amnestie voor, waardoor de belangrijkste verdachten de dans kunnen ontspringen. President Oscar Luigi Scalfaro zet er een streep door na felle kritiek van de Milanese onderzoeksrechters en algemeen protest.

Na de zelfmoorden van Gabriele Cagliari (20 juli '93), ex-baas van staatsbedrijf Eni, en Raul Gardini van Ferruzzi, drie dagen later, beide hoofdrolspelers in de Enimont-affaire waarin 200 miljoen gulden smeergeld aan politici is betaald, zwelt de roep weer aan om de scherprechters in Milaan aan banden te leggen.

Ook president Scalfaro zet vraagtekens, met name bij het gerbuik van voorarrest. Di Pietro c.s. geven toe dat hiermee verdachten onder druk worden gezet. Een paar dagen onder gewone criminelen en zonder auto met chauffeur, maakt menigeen spraakzamer. Maar volgens de onderzoeksrechters gebeurt alles binnen de wet, die ondermeer voorschrijft dat verdachten vastgezet mogen worden als bewijsmateriaal vernietigt dreigt te worden. De bewijzen voor het verbranden van stapels belastend materiaal worden op tafel gelegd en de pers meldt een stijgende verkoop van papiervernietigers.

'De heilige Antonio' is inmiddels razend populair bij de Italianen. Alles weten ze van hem, dragen trots Tshirts met zijn wat kalende hoofd. Maar Di Pietro loopt er niet van buiten zijn schoenen, blijft de antiheld, wat hem nog geliefder maakt. Toen Berlusconi hem probeerde in te pakken door de post van minister van justitie aan te bieden, zei hij resoluuut 'nee', zoals tegen alle pogingen om zijn operatie de das om te doen.

En heel Italië staat achter hem. “Di Pietro, blijf”, kopte Il Giornale gisteren in reactie op zijn beslissing overplaatsing aan te vragen voor hem en zijn medewerkers, nadat de president donderdag het decreet van minister van justitie, Alfredo Biondi, had bekrachtigd dat voorschrijft voorarrest te vervangen door hooguit huisarrest, “uit oogpunt van mensenrechten”. “Forza Ladri” (Hup Dieven, naar Berlusconi's regeringspartij Forza Italia)), sneerde La Repubblica: duizenden verdachten, daaronder ex-ministers en parlementariërs, zouden de gevangenis mogen verlaten en bijvoorbeeld Craxi kan in Tunesië blijven. Zelfs de lire reageerde op Di Pietro's besluit door te kelderen in waarde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden