Heil humor

Zegt de ene communist tegen de andere...

Een dag zonder dictator is een dag niet gelachen, durf ik sinds kort te zeggen. Dat is niet alleen omdat er nu officieel in Duitsland om Hitler mag worden gelachen ( althans, om de film ’Mein Führer’). Dat is ook vanwege afgelopen maandagavond. Toen kregen we groen licht om te lachen om iets dat nog erger was dan het nazi-tijdperk van Hitler: het communisme.

In het eerste deel van de documentaire Hammer and Tickle; the communist joke book (VPRO, Nederland 2) werden een paar dijenkletsers ten beste gegeven, die wijlen Max Tailleur (fameus moppentapper) nog goed had kunnen gebruiken. En dat onder een regime dat we kennen van lege schappen, strenge uniformen en grauwe woonkazernes (ook wel ’Oostblokken’ genoemd, wat direct al een klein voorbeeldje van heilstaathumor is).

Het lijkt allemaal alsof er een eindeloos verwerkingsproces aan vooraf heeft moeten gaan, wilden we om nazi’s en commu’s kunnen lachen. Maar zo zit het niet. Hoe erger het leed, hoe harder de lach. Dat is van alle tijden. Er zat zelfs maar één dag tussen, schijnt het. Tussen lachen om Hitler en lachen om de Russen.

„Ik denk dat Berlijners op 7 mei de laatste mop over Hitler vertelden, en op 8 mei de eerste over de Russen”, zei historicus Stefan Wolle in de reportage van Ben Lewis.

De Britse regisseur laat zien wat we heus wel wisten, maar wat we – en daar verdient de propagandamachine een compliment – nooit zagen: er werd daar ook gelachen. Om de heilstaat. Daar kon geen gordijn van ijzer tegenop en ook geen tien Rode Legers.

Volgens Christie Davis, hoogleraar humor (ja, die heb je!), waren er zelfs alléén maar moppen over de staat. Een indeling in groepen (advocaten, dokters, winkeliers etc.) had je niet. „Er was maar één monopoly: de staat.” En dan krijg je dus dit: er komt een man bij Lenin’s mausoleum en staart naar het lijk van de dictator. Een wachter zegt: „Lenin is dood, maar zijn ideeën leven eeuwig voort.” Waarop de man zegt: „Was het maar andersom.”

Ja, dat was nog eens lachen. Al moet er eerlijk bij worden gezegd dat het vaak lachen was als een boer met kiespijn.

Onder Stalin werden rustig 100.000 mensen opgepakt omdat ze een mop hadden verteld, die geschiedenis kennen we. Maar ook leiders hadden humor. Chroetsjov liet er om diezelfde reden weer een heleboel vrij. Andere communistische leiders dreven dikwijls de spot met zichzelf en met het systeem. Om vervolgens gewoon door te gaan met het neerslaan van de zoveelste opstand. Want zo waren ze dan ook wel weer.

Nee, de beste mop blijft die ene van die muur die neerging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden