Heibel in Joods Nederland aan vooravond WO II

null Beeld Bestuurder Abraham Asscher, zelf orthodox, moest niets van liberale Joden hebben.
Beeld Bestuurder Abraham Asscher, zelf orthodox, moest niets van liberale Joden hebben.

Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Joods Nederland verdeeld door ruzie. Aanleiding was de opkomst van de liberale Joodse gemeenschappen in Amsterdam en Den Haag, die na Hitlers machtsovername in 1933 sterk groeiden door de komst van Duitse Joodse vluchtelingen.

Deze liberale Joden vormden in de ogen van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) een ernstige bedreiging voor 'de rust en de vrede' van het Nederlandse Jodendom.

Een prominente Joodse bestuurder uit die tijd, Abraham Asscher, stelde zelfs dat het liberale Jodendom in Nederland geen recht van bestaan heeft, zo blijkt uit een herontdekte brief uit 1938. Trouw vond de brief tussen de documenten die het Nationaal Archief ieder jaar vrijgeeft nadat ze 25, 50 of 75 jaar achter slot en grendel hebben gelegen.

Namens het NIK drong Asscher er bij de (Amsterdamse) overheid stellig op aan om de Liberaal Joodse Gemeenschap de status van 'kerkgenootschap' te onthouden. Opvallend zijn de felle bewoordingen die Asscher kiest.

Het liberale Jodendom was in zijn ogen niets minder dan 'een hinderpaal om geheel op te gaan in Nederland'. Hij noemde de liberale stroming niet Nederlands genoeg en ook zouden de aanhangers een loopje nemen met de Joodse tradities.

'Ongelukkige aversie'
Kenners kijken op van de brief, die beland was in een archiefdoos met stukken uit 1939. "Zo helder en duidelijk is noch eerder noch later geformuleerd hoe het NIK tegenover de opkomst van het liberale Jodendom in Nederland staat", zegt historicus Bart Wallet, die een kenner is van de geschiedenis van het Nederlandse Jodendom.

Voor Ron van der Wieken, voorzitter van het Verbond voor Progressief Jodendom, illustreert de brief de 'langdurige en ongelukkige aversie van de orthodoxie tegen de liberalen'. "De inhoud van Asschers mening was in essentie bekend. Maar de brief is voor mij wel verrassend."

Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog woedde in Joods Nederland een hoogoplopende twist over de vraag wie nu 'Joods' was. De felheid van de jaren dertig is verdwenen, maar de onderlinge aversie bestaat nog steeds.
Abonnees lezen vandaag in Trouw het verhaal 'Een wrange episode uit de Joodse geschiedenis'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden