Heerlijke opleiding voor Willie Wortels

Vroeger kwam je bij je opa als slagersknecht in de leer, nu doe je een opleiding tot zelfstandig ondernemer, eerste verkoopmedewerker of productiemedewerker in de foodsector. Ambachten hebben zich vergaand gespecialiseerd, maar een ambacht blijft het. Neem mechatronica in het middelbaar beroepsonderwijs: op het snijvlak van informatica, elektronica en mechanica.

,,Dit is een lineaire motor, gelagerd met luchtlagers'', zegt Koos de Vreede trots. De Vreede is directeur 'contractactiviteiten' van de Leidse Instrumentmakersschool (Lis), en de lineaire motor is een werkstuk van zijn leerlingen. Maar wat is dat eigenlijk, een lineaire motor? ,,Motoren zijn normaal gesproken rond, en deze is bovendien van glas.''

De Lis bestaat honderd jaar, in 1901 richtte Nobelprijswinnaar Heike Kamerlingh Onnes de school op, omdat hij instrumenten nodig had voor zijn experimenten. De Lis staat vlak naast het laboratorium voor experimentele natuurkunde van de Leidse universiteit dat Onnes' naam draagt en waar de instrumentmakers nog steeds voor werken.

De Lis is ook nog immer de enige opleiding van dit type in Nederland. Er is er nog een op hbo-niveau in Utrecht, maar dat is vooral een theoretische opleiding, waar veel wordt getekend. De Lis biedt sinds kort het mbo-niveau 2, instrumentmaker metaal, glas of optiek. Wie het in zich heeft gaat door met niveau 4, voor het diploma research-instrumentmaker. Behalve de drie traditionele richtingen kent niveau 4 ook nog lasertechniek. 'Lissers' komen terecht op onderzoeksinstellingen en bedrijven als Philips, Fokker Space en allerhande bedrijven in de fijnmechanische industrie.

De Lis is een plek waar Pepijn Herman (21) altijd al wilde zijn. In een schuurtje in de tuin van zijn ouders in Breda knutselde hij veel, met een dynamo en accu's produceerde hij bijvoorbeeld een windmolen. Voor Pepijn was de open dag in Leiden een soort openbaring. ,,Hier kun je iets tastbaars maken met het allerlaatste op hightech gebied.''

Pepijn begon met research-instrumentmaker metaal, en koos uit drie afstudeerrichtingen: metaalbewerking, CAD (computer animated design) en mechatronica. Het werd mechatronica. Mechatronica is nieuw, en voorzover De Vreede het weet is de Lis de enige mbo-opleiding dit het aanbiedt. ,,Er is een vraag van de industrie die steeds meer apparaten produceert waarbij kennis uit de informatica, elektronica en mechanica samenkomt.'' Die ontmoeting leverde de cd-speler en digitale foto- en videocamera's op, en verder eigenlijk 'alle apparaten die dienen om iets op de juiste plek te krijgen'', zoals De Vreede het ruim formuleert.

De Lis biedt veel meer praktijkuren dan een gewone mts, en daar zijn De Vreede en algemeen directeur Joris Gonggrijp trots op. De praktijk is ook letterlijk in huis gehaald: bedrijven plaatsen bestellingen, dus er wordt niet zomaar aan iets gewerkt. Zo is er de spuitrobot voor een verffabrikant. In het apparaat zit heel fijne en minder fijne techniek verwerkt, zodat leerlingen van alle niveaus die de Lis herbergt eraan kunnen werken.

De dagen zijn lang op de Lis, omdat er behalve praktijk ook nog een heel theoretisch mbo-programma met onder meer Engels, wiskunde en Nederlands moet worden doorgewerkt. Van half negen tot half vijf op school zitten is heel gewoon. Een week telt drie dagen praktijk en twee dagen theorie. De jongens van mechatronica gaan woensdagavond ook nog naar Eindhoven voor speciale lessen 'principieel construeren' van Philips medewerkers van het Natlab.

'Lissers' zijn jongens (de hele school telt 6 meiden) en ze zijn autochtoon, een enkele uitzondering daargelaten. De discipline die hier heerst, nodig voor de lange dagen, is opmerkelijk, hoort De Vreede altijd van bezoekers. ,,Iemand van de hogeschool Eindhoven die hier was, zei dat ze daar bij wijze van spreken de tent afbreken als je even je hielen licht. Dat is hier niet het geval.''

Op het prikbord hangt het altijd vol met vacatures, van het NLRN (het lucht- en ruimtevaartlaboratorium) bijvoorbeeld en Dimarco productietechniek, waar ze alles maken van tandartsstoelen tot modellen van baggermachines. Veel leerlingen (40%) gaan door met een hbo-studie.

Pepijn Herman denkt erover een eigen bedrijf te beginnen in turn key applications. ,,Dan los je zelf problemen op van klanten, dat lijkt me een enorme uitdaging. Ik ken iemand van deze school die 3D video-animaties maakt, waarmee je bijvoorbeeld de plannen voor een nieuwe wijk in beeld brengt. Dat loopt als een gek.''

Ondanks de gunstige arbeidsmarktvooruitzichten, het aantrekkelijke gebouw en al het state of the art-materiaal, worstelt ook de Lis met de al jaren tanende belangstelling voor technische opleidingen, terwijl de vraag van bedrijven naar technici enorm is. Er zijn nu 140 leerlingen, en er komen er elk jaar zo'n 40 binnen. ,,Wij zouden er 190 kunnen hebben en vroeger hadden we er ook veel meer'', zegt Gonggrijp.

Gonggrijp denkt dat de geringe zuigkracht van techniek te maken heeft met de manier waarop 'de hele maatschappij' tegen techniek aankijkt. Vroeger leerde je op de basisschool al een beetje figuurzagen, weet hij. ,,Maar nu hoorde ik een leerkracht handwerken trots vertellen dat er bij haar alleen nog met computers wordt gewerkt.'' Techniek associeert men bovendien met productiewerk. ,,Iets wat je dus moet uitbesteden aan een land in Zuid-oost-Azië. Maar wij leiden op voor research and development, en dat hebben we in Nederland nog genoeg.''

De instroom verandert van karakter. ,,Nu heeft 80 procent een mavo- of vbo-diploma, dat was vroeger de helft. We hebben nu ook geen vwo'ers meer, vroeger altijd nog wel een paar. Die kwamen altijd af op het ambachtelijke wat je alleen hier kunt leren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden