Heerlijk helder ruilen lukt VVD en PvdA niet

(VLNR) Minister Stef Blok van Wonen en Rijksdienst, D66-leider Alexander Pechtold, Arie Slob van de CU en Kees van der Staaij van de SGP tijdens de toelichting over het woonakkoord. Beeld ANP
(VLNR) Minister Stef Blok van Wonen en Rijksdienst, D66-leider Alexander Pechtold, Arie Slob van de CU en Kees van der Staaij van de SGP tijdens de toelichting over het woonakkoord.Beeld ANP

Het in de kabinetsformatie geboren plannetje van Mark Rutte en Diederik Samsom om een ministersploeg te laten werken zonder waterige compromissen tussen VVD en PvdA blijkt steeds lastiger haalbaar.

Het idee tijdens de formatie was: het uitruilen van elkaars standpunten uit de verkiezingsprogramma's. Elkaar wat gunnen. Politieke partijen zouden de afgelopen jaren tijdens het regeren te slecht herkenbaar voor de kiezers zijn geworden, omdat zij te veel hun profiel verloren in al die compromissen die nu eenmaal in een meerpartijen-coalitie moesten worden gesloten.

Dat kan anders, vonden Rutte en Samsom en zo hield de PvdA bijvoorbeeld de bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking binnen de perken, in ruil voor de VVD-wens voor een liberalere, flexibeler arbeidsmarkt met een korte WW-duur. Maar het woonakkoord dat de VVD-PvdA-coalitie nu noodgedwongen heeft moeten sluiten met het oppositie-trio D66, ChristenUnie en SGP is toch weer een ouderwets compromis geworden.

Geen meerderheid
Het bestaande stoere plan van VVD-minister Blok voor de vastzittende woningmarkt bevatte aanvankelijk allerlei elementen van uitruilen en elkaar iets gunnen. De PvdA slikte een forse huurverhoging, de VVD accepteerde een aanval op de hypotheekrenteaftrek. Die ruil ligt in het water, sinds de drie oppositiepartijen zich met het plan gingen bemoeien. En zonder hun steun heeft de coalitie geen meerderheid in de Eerste Kamer.

Niet alleen de drie oppositiefracties zijn blij dat in het uiteindelijke compromis de 'scherpste kantjes' zijn afgehaald van het plan-Blok. Opvallend is dat ook PvdA-politicus Adri Duivesteijn, onlangs gekozen in de Eerste Kamer, tevreden is dat aan het regeerakkoord kan worden gemorreld.

Hij vond de huurverhogingen te fors en stelt nu vast: "De ergste kou is eraf". En zo zullen er ook VVD- Kamerleden zijn die stiekem wel blij zijn dat de starters op de koopmarkt opeens iets soepeler hypotheekvoorwaarden krijgen dan in het aanvankelijke uitruilplan van hun partijgenoot Blok. Het overleg dat de top van de VVD-PvdA-coalitie moest voeren met de oppositiepartijen had dus een matigende werking op het plan voor de woningmarkt.

Omstreden plannen
De ingewikkelde slalom die het kabinet deze week moest kiezen, nota bene in dezelfde vleugel van het parlementsgebouw als waar het regeerakkoord in oktober werd gesmeed, toont aan dat de uitruilconstructie die Rutte en Samsom toen zo gretig kozen lang niet altijd zal werken. Straks moeten VVD- en PvdA-ministers nog veel vaker langs bij de oppositiepartijen om genoeg draagvlak te verwerven voor hun omstreden plannen met de zorg, de arbeidsmarkt of de provinciale indeling.

Dat gebeurt dan telkens met wisselende gelegenheidsblokken die de oppositiepartijen D66, CDA, ChristenUnie, SGP, GroenLinks en misschien zelfs de SP vormen. Bij zulke onderhandelingen komen de fractieleiders van de coalitiepartijen VVD en PvdA aan tafel. Ook zij kunnen daar dan proberen terug te komen van een ruil die ze in de formatie afspraken, en waarbij ze een punt hebben moeten weggeven. De weg naar een compromis is dan immers vanwege de eisen van de oppositie toch al ingeslagen.

Heerlijk helder uitruilen wordt daarmee een steeds lastiger zaak. Erg is dat niet, want het is een merkwaardige manier van werken: het kabinet dwingt leden van een coalitiefractie soms standpunten te verdedigen die 'gegund' zijn en waar zo'n Kamerlid inhoudelijk totaal niet achter staat.

Rutte en Samsom ontdekten de afgelopen dagen al dat zij tijdens hun snelle formatie het probleem van hun minderheidspositie in de Eerste Kamer hebben onderschat. En ze komen er nu ook steeds meer achter dat het idee om uit te ruilen in plaats van compromissen te sluiten vrij hopeloos aan het worden is.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden