Heerlijk, al die trage tv-beelden

Noren keken massaal naar een dagenlange boottocht of het urenlang breien van een trui op tv. Ook in Nederland wint 'slow television' terrein. 'Terug naar oude waarden.'

Opeens keken er bijna zeshonderdduizend televisiekijkers naar 'Maartens Moestuin'. Terwijl er in de serie over het kostgrondje van Maarten 't Hart toch niet veel meer gebeurt dan dat de tomatenplanten er goed bij staan of dat de tuinbonen nodig moeten worden getopt.

Zo traag als het groeien van knolselderij is het VPRO-programma en toch wordt het goed bekeken. Ze waren er bij de omroep zelf ook door verrast. "Toen het idee ontstond om iets te gaan doen met een volkstuin en groente kweken was ik direct enthousiast. Je ziet steeds meer stadstuintjes. De kritiek op de voedselindustrie neemt toe. We rekenden op hooguit honderdduizend kijkers, het werden er direct veel meer", zegt hoofdredacteur Karen de Bok.

Schuifelend tussen zijn aardappelbedden trekt Maarten 't Hart twee soorten kijkers. Een deel zit druk mee te schrijven alsof het een televisiecursus betreft. De Bok: "Maar we krijgen ook veel reacties van mensen die de serie meditatief vinden".

Waarmee 'Maartens Moestuin' - volgende week maandag is de laatste aflevering - kan worden bijgeschreven als een voorzichtige Nederlandse bijdrage aan slow television. Terwijl op Nederland 1 massapresentator Matthijs van Nieuwkerk in 'De Wereld Draait Door' zijn gasten afraffelde, kozen toch steeds een paar honderdduizend mensen voor het kabbelende verhaal van de ex-gereformeerde schrijver/bioloog die met z'n handen in de aarde zat te wroeten.

Geen slow tv in de pure vorm, want bij de Nederlandse omroepen wordt er nog altijd gepraat in langzame programma's. Ook in eerdere en oudere trage producties zoals VPRO's 'Nederland van boven' of het vermaarde trein- en landschap-programma 'Rail Away' van de EO klinkt nog altijd een commentaarstem.

De zuivere vorm werd de afgelopen jaren vooral in Noorwegen gekozen: louter camerabeeld, zonder commentaarstem. De Noorse zender NRK 2 trok wereldwijd de aandacht met zulke urenlange uitzendingen, gewoon op prime time. De treinrit van Bergen naar Oslo werd van minuut tot minuut vanuit de cockpit gefilmd. Naar de uitzending waarin elke mijl van de Hurtigruten-lijnboot langs de kust wordt gevolgd, keek letterlijk het halve land: dat zijn 2,5 miljoen kijkers. De uitzending was net zo lang als de vaartijd van de boot: vijf dagen. Toen koningin Sonja op tv zag dat de boot de fjord van haar buitenhuis binnenvoer, liep ze naar buiten om te zwaaien.

Breinaalden

Vorig jaar gingen de Noren zelfs even lekker voor de televisie zitten voor een avondje trui breien. Je zag eerst het schaap, dan de wol, dan het spinnen, enzovoort. Totdat het beeld urenlang werd gevuld door twee gezellig tikkende breinaalden.

"Het is televisie waarin niet veel gebeurt, maar het concurreert met de permanent snelle en opdringerige beelden die de mensen vanaf de andere kanalen in hun gezicht gesmeten krijgen", stelt de Noorse media-professor Espen Ytreberg vast in een radio-interview. Over zijn landgenoten: "Noren verlangen vaak terug naar oude waarden. Daar gaan die programma's over." Toch zijn het niet alleen de Noren met hun verlangen naar de langzame en natuurlijker maatschappij van decennia geleden. Programmamakers in veel meer landen gingen de afgelopen tijd de uitdaging aan, onder het motto slow television is hot. Op de sociale media wordt vaak driftig gediscussieerd over de stille beelden die op dat moment zijn te zien. De zender France 4 zond 'Tokio Reverse' uit. Een documentaire over een jongen die achteruit door Tokio ging lopen. Vervolgens draaiden ze de film achterste voren af. Dus zie de jongen vooruit en alle Japanners achteruit lopen. Negen uur lang.

Er zijn internationaal allerlei varianten. Ook om eens rustig een toespraak te bekijken. In Australië bestaat de internet-zender Slow TV. Daarop zijn complete lezingen van allerlei deskundigen van begin tot eind te volgen, of de volledige redevoering die premier Kevin Rudd uitspraak als excuus aan de Aboriginals.

Dan weer zonder geluid zijn de diverse uitzendingen van alleen maar een knappend haarvuur. Het New Yorkse station die dat in de jaren zestig op kerstavond deed, wilde daarmee verwijzen naar de moeder aller slow films, Andy Warhols 'Sleep'. In 1963 legde Warhol in een meer dan vijf durende opname vast hoe zijn vriend de dichter John Giorno lag te slapen. Dat was dan wel meer slow art.

Bob Ross

Waarschijnlijk zonder dat hij het wist maakte de in 1995 overleden landschapsschilder Bob Ross allang slow tv. Laat op de avond, dat wel. Rond datzelfde tijdstip vielen veel Duitsers jarenlang in slaap met het treinenprogramma 'Die schönsten Bahnstrecken'. Dat zulke urenlange experimenten als van de Noren nog niet in Nederland zijn geprobeerd, heeft ook te maken met de Hilversumse bureaucratie, met veel omroepen en veel netmanagers. Er zijn uitzendingen van hooguit zo'n twee uur te vergeven; uitgezonderd het avondvullende 'Zomergasten'.

In Nederland gaat de EO na bijna twintig seizoenen nog gewoon door met 'Rail Away'. Met afnemers van Japan tot Korea en Frankrijk is het een van de best verkochte programma's van de Nederlandse publieke omroep. "We deden altijd al veel natuur. We dachten: als je een trein filmt, zie je gelijk mooi de omgeving", vertelt EO-hoofdredacteur Peter Bleker over de oorsprong van het idee. Dat het een vorm van slow tv was, hadden ze toen niet bedacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden