Heen en weer langs de Eem

Fietsen langs de Eem en met de boot terug. Het geeft de rivier de kans zichzelf in al haar facetten te tonen.

Kleine rivieren. Nederland heeft er tientallen van en allemaal zijn ze even mooi. De Dinkel en de Dommel, de Linge en de Linde, de Reest, de Rotte en de Regge, het Gein en de Geul, de Slinge en de Swalm. Behalve kanovaarders, zwemmers en vissers, bedienen ze wandelaars en fietsers. Zo ook de Eem. Tussen Amersfoort en het Eemmeer legt de rivier slechts achttien kilometer af, maar die behoren tot het mooiste wat Nederland te bieden heeft.

De Eem begint in stijl. Pal naast de Koppelpoort stort het water van de Flierbeeksingel zich over een stuw om zich te voegen bij het water uit de rest van de grachtengordel van Amersfoort. De Flierbeek, komende vanuit Barneveld, en de Heiligenbergerbeek, komende vanuit Lunteren, vloeien hier van oudsher samen en vormen zo de Eem. Dat de inwoners van Amersfoort het water in een korset van grachten dwingen doet daar niets aan af. De stad ontleent haar naam aan de rivier die vroeger Amer heette en nog vroeger Hemus.

Het prettige van de Eem is dat hij van oorsprong tot monding bevaarbaar is en dat een fietsboot in het zomerseizoen dagelijks die tocht in beide richtingen maakt. Fietsen en varen gaan hand in hand.

Ik begin bij de Koppelpoort en begin met een slag over klinkers en keitjes langs de muurhuizen, de Lange Jan en de tientallen andere monumenten van de binnenstad. Overal staan en hangen kunstwerken die geïnspireerd zijn op werk van Mondriaan, de beroemdste zoon van Amersfoort. Zijn geboortehuis aan de Kortegracht is nu een museum.

De Amersfoortse Berg biedt een pittige klim en de welvingen van de Soester Duinen voelen aan als het duingebied van Ameland. De Soester Eng neem ik zonder problemen. De vermaledijde mais die me mijn uitzicht ontneemt is een groter obstakel dan het stijgingspercentage. De afdaling betekent het afscheid van de Utrechtse Heuvelrug. Bij de dorpspomp in de middeleeuwse kern van Soest vul ik mijn bidon alvorens af te zakken naar het stroomdal van de Eem. Het oostelijke deel van de Utrechtse Heuvelrug en het westelijke deel van de Gelderse Vallei wateren af op de rivier, die een wijdvertakte bovenloop van beken en slootjes heeft. Vroeger wilde hij nog wel eens flink buiten zijn oevers treden. De boeren die het hooi van de graslanden haalden, vestigden zich in Soest om droge voeten te houden. De naam van de Verlengde Hooiweg laat geen twijfel bestaan over de functie van het gebied, zo te zien gaan er nog altijd vrachten hooi overheen.

Het landschap is Nederlands, net als de wolkenpartijen. Het zwartbonte vee posteert zich voor een weergaloos schilderij. Weissenbruch, Maris, waar zijn jullie?

Een klinkerweg, wind schuin op de kop, meer hoeft fietsen niet te zijn. De fiets past bij het landschap. Deze vriendelijke dijken moesten ooit bij noordenwind het opstuwende water van de Zuiderzee weerstaan. Dat het lang niet altijd goed ging bewijzen de waaien, de poelen die achterbleven na dijkdoorbraken.

Bij Eemdijk maak ik een kleine buiging voor Drs. P. De inspiratie voor zijn nummer 'De Veerpont' deed hij hier op: De oever waar wij niet zijn noemen wij de overkant. Heen en weer.

De veerman verkoopt aardappelen en uien. Tax-free, als ik het bordje mag geloven. Dan de rivierdijk, aan het Eemmeer de reconstructie van een palendijk en ten slotte Spakenburg. Botters op de werf, een bakje kibbeling en snel door naar het havenhoofd waar de boot van de Eemlijn ligt te wachten.

Ik heb geluk. Er is een verteller aan boord. Wegens een tekort aan vrijwilligers moeten passagiers het wel eens zonder tekst en uitleg doen, maar mijn bootreis wordt overvloedig van ondertitels voorzien. Zo leer ik dat het dorp Eemdijk pas kon ontstaan nadat de Afsluitdijk de grillen van de Eem definitief tot bedaren had gebracht, dat een enorme opengeslagen bijbel de kerktoren van het dorp siert en dat Eembrugge ooit stadsrechten en een kasteel had. Het stroomdal van de Eem werd betwist door de bisschoppen van Utrecht, de hertogen van Gelre en de graven van Holland. Wie de monding van de Eem in handen had, beheerste Amersfoort. Minstens zo interessant zijn de stukjes van de oude loop van de rivier die hij aanwijst. Het bovendek van de fietsboot biedt uitzicht tot over de dijk, op de vogels in het riet en in de weilanden, op de nieuwe natuur aan de oevers. Borden aan de reling tonen afbeeldingen van blauwborst en rietzanger, kievit en karekiet.

In Baarn ga ik van boord om tot Soest een eindje met de boot mee op te fietsen, te zien hoe hij door de groene weilanden lijkt te varen. Dan zit het werk voor mijn testfiets erop, het laatste stuk van de route beleef ik weer aan dek. Industrie kondigt Amersfoort aan. Een laatste flard van een oude rivierloop in een buitenwijk van de stad, het nieuwe ziekenhuis Meander dankt er zijn naam aan. Drie bruggen verder gloort de Koppelpoort en daarachter de stad die haar bestaan dankt aan de Eem.

De Eemlijn

Van half april tot half oktober vaart de Eemlijn op en neer van Amersfoort, beurtelings naar Spakenburg of Huizen, in het hoogseizoen dagelijks. Op- of afstappen kan onderweg in Soest, Baarn en Eemdijk. Kijk voor alle vaartijden en overige informatie op eemlijn.nl

De gefietste route is ca. 33 km lang en staat beschreven op frdw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden