Heel langzaam smeedt Angela Merkel haar 'Jamaica-coalitie'

Duitse kranten schrijven over de Jamaica-coalitie van Angela Merkel die in de maak is. Beeld AFP

Het gaat traag met de vorming van een brede coalitie in Duitsland, heel traag voor Duitse begrippen. Maar onder de dreiging van nieuwe verkiezingen lijken de partijen toch te willen bewegen.

Na een moeizame start lijkt er vaart te komen in de Duitse coalitievorming. De onderhandelaars boekten deze week voorzichtige succesjes en stralen voor het eerst iets van onderling vertrouwen uit. Ondertussen groeit bij de Duitse bevolking juist de scepsis.

Terwijl de coalitiepartijen donderdag een lijst van 125 punten presenteerden waarover voorlopige overeenstemming was bereikt, publiceerde de ARD een peiling waaruit blijkt dat slechts 55 procent van de Duitsers hun samenwerking een goed idee vindt. Begin oktober was dat nog 76 procent.

Het is maar een peiling, maar het zegt wel iets over de aanvankelijke stroefheid bij de onderhandelingen. Sinds drie weken probeert bondskanselier Angela Merkel (CDU) een zogeheten 'Jamaica'-regering te smeden, genoemd naar de kleuren van de vlag van dat land. De coalitie bestaat uit haar partij, de 'zwarte' christen-democraten, die als winnaar uit de bus kwamen, plus twee kleinere partijen. Dat zijn de 'gele' liberalen van de FDP en de Groenen. Een coalitie van deze drie partijen is nooit eerder in de bondsrepubliek aan de macht geweest.

Ouderwets onder spanning 

Eigenlijk zijn het er vier, want de christendemocraten zijn met zijn tweeën: de zusterpartijen CDU van Merkel en de Beierse CSU onder Horst Seehofer. Die unie staat sinds de verkiezingen weer eens ouderwets onder spanning. De christendemocraten verloren dramatisch in Beieren. Seehofer staat intern onder grote druk om een rechtsere koers te varen, wat hem tijdens de coalitiegesprekken op ramkoers brengt met de Groenen onder Cem Özdemir en Katrin Göring-Eckardt, die inhoudelijk sowieso aan het andere einde van het politieke spectrum staan.

Vooral op migratiebeleid clashen ze. Seehofer heeft Merkel zover gekregen een 'bovengrens' van 200.000 asielzoekers per jaar te accepteren. Nu moet hij die nog in het regeerakkoord zien te krijgen. Dat is nog niet gelukt; de Groenen willen juist ruimhartig zijn. Ook bij andere thema's rond migratie is nog geen overeenstemming in zicht, zoals regels voor gezinshereniging of een strenger uitzetbeleid van afgewezen asielzoekers. Er zijn nog een paar controversiële onderwerpen waar de partijen nog steeds ver uit elkaar staan, bovenal klimaat en Europa - de FDP wil pertinent géén EU-minister voor financiën, zoals de Franse president Macron voorstelde; Merkel reageerde daar welwillend op.

N-woord 

Het 'N-woord' - van 'Neuwahlen', nieuwe verkiezingen - zoemde de afgelopen tijd in de pers al rond. Ook de onderhandelaars zelf hintten er op, vooral Christian Lindner van de FDP, wat weer tot bezwerende woorden van Merkel leidde. Begin deze week veranderde de sfeer, zowel de Groenen als de liberalen deden plotseling water bij hun wijn.

De Groenen willen dat Duitsland zo snel mogelijk stopt met kolen, en stelden tot dusverre 2020 als deadline. Van zo'n concrete einddatum zijn ze nu afgestapt, wat voor de partij een grote concessie is. De liberalen zien op hun beurt af van hun eisen voor een algehele belastinghervormring en beperken zich tot een herziening van de inkomstenbelasting.

Ook zijn de liberalen minder ferm als het gaat om het afschaffen van de 'solidariteitsbelasting' - een centraal punt uit hun verkiezingscampagne. Dit is de bijdrage die West-Duitsers (via de loonbelasting) betalen voor het opbouwen van de 'nieuwe' deelstaten in het oosten. Oorspronkelijk eiste de FDP dat die toeslag eind 2019 helemaal zou zijn verdwenen. Maar de christendemocraten willen de 'soli' pas vanaf 2020 trapsgewijs afbouwen en ook de Groenen zien niets in een abrupte afschaffing. De FDP heeft zijn eis nu naar 2021 verlegd.

Verkenningen afsluiten 

Merkel wil eind volgende week de verkenningen afsluiten. Het is nog zeer de vraag of de voorzichtige toenadering van deze week genoeg oplevert om op zo'n korte termijn al de basis te hebben voor een nieuwe regering. Maar het gaat in ieder geval de goede richting op.

Wat mogelijk helpt is dat de coalitiepartijen een bijzonder volle staatskas tot hun beschikking hebben. Deze week werd bekend dat Duitsland een kleine 30 miljard extra belastingopbrengsten te verdelen heeft, bovenop het begrotingsoverschot dat er al was. Ook staat de werkloosheid op een recordlaagte. Zelden vonden coalitiebesprekingen plaats onder een gunstiger economisch gesternte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden