Sint-Eustatius

Heel langzaam krabbelt Sint-Eustatius op

Voor het gebouw van het bestuurscollege van Sint-Eustatius wapperen de Nederlandse vlag en die van het eiland zelf.Beeld ANP

Vandaag spreekt de Tweede Kamer over de begroting voor de overzeese rijksdelen. Op Sint-Eustatius nam het kabinet acht maanden geleden de macht over. De lokale bevolking en de Kamer willen nu verbeteringen zien.

Ronald van Raak heeft het er nog steeds moeilijk mee, vertelt hij. In februari dit jaar nam het kabinet de macht over op Sint-Eustatius, de ­Caribische ‘gemeente’ binnen het koninkrijk, op zevenduizend kilometer van Den Haag. “Het hele parlement stond achter die ingreep”, zegt het SP-Tweede Kamerlid. “Maar ik voelde me er niet helemaal goed bij. De lokale democratie uitschakelen, dat is nogal wat.”

Staatsgreep

Toch zag staatssecretaris ­Raymond Knops (koninkrijksrelaties) geen andere optie. Het bestuur op Statia, zoals de bewoners zelf zeggen, had er een puinhoop van ­gemaakt. Een commissie van wijzen rapporteerde na onderzoek dat er sprake was van wetteloosheid en vriendjespolitiek. Bestuurders maakten zich schuldig aan ‘intimidatie’, ‘bedreigingen’ en ‘grove taakverwaarlozing’. Volgens de commissie had de situatie op Sint-Eustatius ­‘bijna trekken van een staatsgreep’. Noodgedwongen greep Knops naar het laatste redmiddel. De eilandsraad (vijf leden) werd ontbonden, de bestuurders uit hun functie gezet. Het kabinet beloofde orde op zaken stellen.

Acht maanden zijn verstreken. Als er iets is wat van de Statianen wordt gevraagd, is het geduld. Het eiland is nog verre van een tropisch paradijs. Dit voorjaar had Knops al gewaarschuwd in de Tweede ­Kamer: “De situatie is ernstig, de verwaarlozing en achterstanden zijn nog ­omvangrijker dan aanvankelijk was gedacht en op vrijwel alle terreinen zichtbaar en merkbaar.”

Een van de ruim drieduizend ­bewoners is Koos Sneek, politicus namens de Democratische Partij en tot begin dit jaar lid van de eilandsraad. Het besluit van Knops kostte hem zijn baan. Sneek juichte dat zelfs toe, zijn partij had het kabinet al diverse keren (vergeefs) gevraagd in te grijpen. Hij vertelt dat er nog weinig verbeteringen zichtbaar zijn. Achter de schermen worden de ­financiën op orde gebracht en het ambtelijk apparaat opgetuigd. Sneek zegt: “Wanneer we de ruim honderd huizen die zijn gerepareerd na ­orkaan Irma buiten beschouwing ­laten, is er fysiek nog niet veel te zien.”

Geannexeerd

Statia is sinds 10 oktober 2010 een soort gemeente van Nederland. Het is belangrijk om te weten dat het eiland dit nooit heeft gewild, vertelt Wouter Veenendaal. Hij is universitair docent politicologie in Leiden en heeft ter plaatse onderzoek gedaan naar de zwakte van het ­bestuur. “De Statianen spraken zich in 2005 in een referendum uit tegen aansluiting bij Nederland. Dat gebeurde toch. Een deel van het eiland voelt zich nog steeds geannexeerd.”

De afgelopen acht jaar zijn Den Haag en Sint-Eustatius steeds verder uit elkaar gegroeid. Deels door de ­eigen, passieve bevolking, zegt Veenendaal. “Statia is altijd al het zwakste eiland in het koninkrijk ­geweest. De politieke instabiliteit is enorm. De ene machtswisseling volgde de andere op.” De schuld ligt ook aan deze kant van de oceaan. De regering voerde in 2010 onmiddellijk Nederlandse wetgeving in, maar zorgde bijvoorbeeld niet voor hogere kinderbijslag en bijstandsuitkeringen. Veenendaal: “De bevolking voelt zich achtergesteld.”

Autowrakken en geiten

Ondanks die spanningen probeert Knops het eiland weer toekomst te geven. Statia ligt er nog altijd slecht bij. De wegen zijn belabberd, gebouwen verdienen een opknapbeurt. Verspreid over het eiland liggen honderden autowrakken. De vele geiten vreten hele gebieden kaal, waardoor landbouw nagenoeg onmogelijk is.

Het goede nieuws is, meldt Sneek, dat de rust op het eiland is ­teruggekeerd. “De bevolking lijkt over het algemeen tevreden te zijn met de ingreep. Maar het is nu wel tijd voor zichtbare verbeteringen.”

Twee weken geleden debatteerde de Kamer over de situatie in de West. Er klonk vooral teleurstelling. De Haagse politici ergeren zich aan de stroperige voortgang. Typerend voorbeeld: een stukje asfalt aanleggen op het eiland is tijdrovend. Zo’n project blijkt Europees te moeten worden aanbesteed, wat eindeloos duurt. De kern van dit probleem is, vertelt Van Raak, dat Statia vanuit ‘tien torens in Den Haag’ wordt ­bestuurd. “Iedereen is van goede wil. Maar de combinatie tussen rijksambtenaren in Europa en Caribisch gebied is niet heel succesvol. De mensen begrijpen elkaar niet.”

Ongeduldig

Toch zullen de Statianen voorlopig afhankelijk blijven van de mensen uit die tien ministeries. Knops voelt hetzelfde ongemak als de ­Kamerleden, vertelde hij tijdens dat debat. “We hebben de verplichting om sneller te leveren. Ook ik ben ­ongeduldig, mijn ambtenaren worden tureluurs van me.” Maar hij zei ook dat het herstel van Sint-Eustatius geen kwestie is van klusjesmannen inhuren. Ambtenaren moeten worden opgeleid. Het opknappen van alle huizen vergt een lange adem. Alle wegen tegelijkertijd aanpakken is geen optie; dan zijn delen van het eiland niet meer bereikbaar.

De belangrijkste vraag is nu of de geplande verkiezingen voor maart volgend jaar doorgaan. De kans is groot dat Nederland op dat moment nog steeds het bewind in handen heeft. Een deel van de Kamer stelt voor om toch een eilandsraad te ­laten kiezen, die dan een soort ­adviesfunctie krijgt. Staatssecretaris Knops is sceptisch. Een definitief ­besluit hierover volgt binnenkort.

Statiaan Sneek vindt het van groot belang dat er een overgangsfase komt en dat de verkiezingen doorgaan, al was het maar om de lokale democratie voorzichtig te herstellen. Of hij vrees heeft dat de oude machthebbers terug in beeld ­komen? “In onze democratie mag dit geen argument zijn om de verkiezingen uit te stellen. Het is aan de kiezer om te bepalen wie er gekozen gaat worden.”

Lees ook:

Regeringscommissaris Franco moet op Sint-Eustatius twee kanten op vegen

De zojuist benoemde regeringsfunctionaris Mike Franco zal schoon schip maken bij het bestuur op Sint-Eustatius. Maar hij moet ook de wanorde aan de Nederlandse kant aanpakken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden