... heeft hij gewonnen de Zilverenvloot

Op 17 juni 1629 kreeg Piet Hein, luitenant-admiraal van Holland, het bericht waar hij al meer dan veertien dagen op lag te wachten. Een eskader van tien Spaanse kapersschepen had de haven van Oostende verlaten en koerste richting Het Kanaal, op jacht naar koopvaarders.

Ton Crijnen

Hein ontdekte de vijand voor de zuidkust van Engeland en ging er met zijn vloot van zeven bewapende fregatten achteraan. In de ochtend van de 18de had hij de kapers ingehaald. Direct zette hij, met zijn vlaggenschip De Groene Draeck, de aanval in. De anderen volgden. Het zeegevecht was goed een half uur aan de gang toen een vijandelijke kogel Hein dodelijk trof.

Om paniek op de Nederlandse vloot te voorkomen liet de kapitein van De Groene Draeck, de latere admiraal Maerten Tromp, niet, zoals gebruikelijk bij de dood van een vlootvoogd, de admiraalsvlag halfstok hijsen, maar deed hij net alsof Hein nog leefde. Met de rest van het eskader wist hij drie kapers te veroveren en de rest op de vlucht te jagen. Na het gevecht bracht Tromp het stoffelijk overschot van de admiraal in Rotterdam aan wal.

Op 4 juli vond de begrafenis plaats in Delft. Het was een uitvaart van ongewone pracht en praal. Voorop liepen twee compagnieën schutters, gevolgd door twee kapiteins van de admiraliteit van Amsterdam. De een met Heins wapenschild -een piet (vogel) op een heining-, de ander met zijn wapenuitrusting. Zestien andere zeekapiteins droegen de kist. Voor de baar liep de familie, gevolgd door ruim elfhonderd vertegenwoordigers van geestelijke, landelijke en stedelijke besturen, afgevaardigden van de diverse admiraliteiten en van de beide Indische Compagnieën.

Boven zijn graf in de Oude Kerk werd een marmeren monument opgericht, met een levensgrote gisant (liggende gestalte) van de gesneuvelde zeeheld. Deze eer was nog nooit eerder een Nederlandse zeeofficier te beurt gevallen. Een teken wat voor hoog aanzien Hein tijdens zijn leven genoot. Begrijpelijk, want hij had de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën in haar strijd tegen Spanje veel overwinningen bezorgd en miljoenen 'matten' in het laatje gebracht.

Pieter Pietersz. Hein (of Heyn?) werd geboren op 15 november 1577 in Delfshaven, als zoon van scheepskapitein Pieter Cornelisz. Hein. Hij begon op z'n vijftiende als 'zwabber' op zijn vaders 'buiskonvooier', een gewapend schip dat de vissersboten tegen kapers moest beschermen. Rond 1598 viel dit schip in handen van de Spanjaarden. Hein jr. werd als galeislaaf tewerkgesteld en kwam pas in 1602 vrij, bij een uitwisseling met Spaanse gevangenen.

Na eerst op de West te hebben gevaren trad Hein in dienst bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie en vertrok naar Oost-Indië (1607). In 1612 keerde hij terug als kapitein van een VOC-schip. Hij trouwde met Anneken de Reus, dochter uit een gegoede Rotterdamse koopmansfamilie.

Tussen 1613 en 1622 maakte Hein als VOC-kapitein diverse reizen. Vervolgens was hij twee jaar gemeenteraadslid ('schepen') in zijn woonplaats Rotterdam. Daarna werd hij vice-admiraal bij de West-Indische Compagnie (WIC). Hij deed er aan de 'kaapvaart', de door de Noord-Nederlandse overheid toegestane roof van Spaans-Portugese koopvaarders. In Latijns-Amerika bezette hij de Braziliaanse stad San Salvador, toen deel van Portugal dat op zijn beurt tot het Spaanse rijk behoorde. Ook maakte hij diverse Portugese schepen met suiker buit. Begin 1629 nam Hein ontslag bij de WIC en werd luitenant-admiraal van het gewest Holland.

Als WIC-commandant en later als marine-bevelhebber was Hein minder vernieuwend dan later wel is beweerd. Noch in organisatorisch noch in tactisch opzicht. Wat dat laatste betreft toonde hij zich een kundig aanvoerder, maar geen genie zoals later admiraals als Tromp sr. en De Ruyter.

Het beroemdst is Hein geworden door zijn verovering, in september 1628, van een Spaanse zilvervloot. Een enorme operatie waarbij aan Nederlandse kant 31 oorlogsbodems en 4000 man betrokken waren. Het resultaat mocht er wezen: omgerekend een miljard euro aan bewerkt en onbewerkt zilver en andere kostbaarheden.

Het betrof hier een deel van de Spaanse handelsvloot die elk jaar uit de Latijns-Amerikaanse koloniën naar het moederland vertrok. Aan boord bevond zich altijd een grote lading zilver: daarnaast edelstenen, sieraden, specerijen en hardhout. Hiermee bekostigden de Spanjaarden hun tachtigjarige heroveringsoorlog tegen de Republiek. Hein, toen nog in dienst van de WIC, had al wekenlang voor de noordkust van Cuba op de loer gelegen. Hij wist dat daar twee Spaanse retourvloten elkaar zouden treffen, om vervolgens samen de oversteek naar Europa te wagen. Helaas viel een van zijn scheepsjongens in Spaanse handen en werd uitgehoord over de plannen van de Nederlandse admiraal.

Een deel van de Spaanse koopvaarders, de zogenaamde Tierra Firme-vloot, bleef daarop in de Colombiaanse haven Cartagena liggen. De andere helft, de Nieuw-Spanje-vloot, 21 schepen, vertrok echter argeloos uit Mexico en stuitte bij de Cubaanse kust op de Hollanders. Omdat de Nederlandse fregatten sneller waren dan de zwaarbeladen Spaanse galjoenen wist Hein te verhinderen dat ze de beschermde haven van Havana in vluchtten. Ze moesten nu uitwijken naar de wat verderop gelegen baai van Matanzas. Hier zette Hein hen klem. Bijna de hele lading werd in beslag genomen en naar Holland afgevoerd. Daar bejubelde men ,,den zeeschrik van Delfshaven''(Vondel) als een nationale held.

Heins faam heeft zelfs ons a-historische tijdperk overleefd. Ook nu neuriet nog menigeen het liedje, midden negentiende eeuw gemaakt door Jan Pieter Heije en later op toon gezet door Hendrik Viotta: 'Piet Hein, Piet Hein, Piet Hein zijn naam is klein/zijn daden bennen groot, zijn daden bennen groot/die heeft gewonnen de Zilveren vloot/die heeft gewonnen, gewonnen, de Zilvervloot.' En zo is het maar net!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden