Heeft de wetenschap nomades nodig?

Dag Daan,

Afgelopen dinsdag werd de Abelprijs toegekend, ook wel de Nobelprijs voor de wiskunde genoemd. De prijs looft een even groot bedrag uit als het Nobelcomité, en is vernoemd naar de Noorse wiskundige Niels Henrik Abel, wiens werk te veelomvattend is om in 350 woorden uit te leggen. (Daar kom ik goed weg.)

Er gaat een verhaal dat Alfred Nobels vrouw een affaire met een wiskundige had, en dat er daarom geen Nobelprijs voor de wiskunde is. De ware reden is eerlijker: Nobel stond wat verder van de wiskunde af, en dacht gewoon niet aan wiskunde als een vakgebied met grote betekenis voor de hele wereld.

Onzin natuurlijk; wiskunde is overal, en er zijn intussen aardig wat wiskundigen die een Nobelprijs wonnen onder een andere noemer. Maar feit is dat het werk van de Abelprijswinnaars aan het grote publiek lastig uit te leggen is. Neem nu de laureaat van deze week, Yves Meyer. Hij kreeg de prijs voor zijn werk op het gebied van wavelets, golfbewegingen. Zijn werk heeft onder andere toepassingen op het gebied van datacompressie; het klein opslaan van grote plaatjes, bijvoorbeeld. Maar wat hij wiskundig precies doet, dat is opnieuw te ingewikkeld voor 350 woorden. Bovendien heb ik er nog maar 145 over.

De mens achter de wiskunde is gelukkig inzichtelijker. Wat opvalt aan deze Yves Meyer is dat hij op veel verschillende vakgebieden en plekken zijn licht heeft opgestoken en laten schijnen. Om hem te citeren: "Ik ben altijd een nomade geweest, zowel intellectueel als institutioneel". Hij heeft ooit gezegd dat zodra je ergens een expert in dreigt te worden, je snel iets anders moet gaan doen. Maar, voegde hij daar dan snel aan toe, uit angst om voor arrogant te worden versleten: "Ik ben beslist niet slimmer dan mijn meer stabiele collega's".

Mijn vraag is eigenlijk: ben je het met hem eens? Knapt het wetenschappelijk onderzoek ervan op als wetenschappers zich in alle mazen van hun vakgebied begeven? Of kom je toch dieper als je je hele leven dezelfde vierkante centimeter afgraaft? Jij hebt nog zo'n 35 jaar onderzoek voor je - welk pad wil jij bewandelen?

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en speelt vanaf september zijn nieuwe theaterprogramma 'Raaklijn'. Daan is natuurkundige en werkt bij Nikhef, het instituut voor subatomaire fysica. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Ha Jan,

Yves Meyer zijn werk is inderdaad indrukwekkend, in het bijzonder de veelzijdigheid ervan. Zouden alle wetenschappers dat moeten doen, vraag je me. Ik denk van niet, omdat het niet goed zou zijn voor de continuïteit van onderzoek. Maar belangrijker nog: de meerderheid van de wetenschappers kan zich dat helemaal niet permitteren.

Bij Nobel-, Abel- of andere prijzen krijg ik een dubbel gevoel. Aan de ene kant is het natuurlijk een grote eer om te krijgen en is het goed dat zulke prijzen bekendheid aan een vakgebied geven. Aan de andere kant krijg ik er een 'Facebook-gevoel' van: je ziet alleen succesverhalen, zonder dat je het geploeter er achter ziet. Laat staan het geploeter van vakgenoten die nooit zo'n prijs krijgen.

Yves Meyer is zo'n succesverhaal. En dan maakt het wat mij betreft niet uit of hij nou wel of niet slimmer is dan zijn honkvastere collega's. Feit is dat hij extreem slim is en ik denk dat hij daarom ook zoveel verschillende vakgebieden heeft kunnen combineren. Helaas - of misschien juist gelukkig - is niet iedereen even slim als Meyer. Dan voel je je soms het tegenovergestelde van een nomade: een radertje in een systeem. Persoonlijk vind ik dat niet zo erg, zolang ik mijn werk uitdagend blijf vinden.

Meyer noemt zich niet alleen intellectueel een nomade, maar ook institutioneel. Ook daar denk ik dat hij zich die luxe simpelweg kan veroorloven. Ik sprak laatst met een oud-studiegenoot. Hij is theoretisch natuurkundige en wiskundige, en heeft ook de gave om verschillende vakgebieden met elkaar te verbinden. Hij werkt aan dezelfde universiteit als Meyer en academisch gezien zit hij daar perfect. Maar hij heeft ook een gezin. En daarmee wordt het nomadenbestaan steeds moeilijker vol te houden, vertelde hij me.

Ikzelf vertrek over drie maanden met mijn vrouw naar de VS. Ik heb daar een tweejarige positie in hetzelfde vakgebied als nu, omdat ik voel dat ik daar nog wel wat jaren in vooruit kan. En dus geven we hier onze banen en zekerheid op, en gaan we tijdelijk vrienden en familie missen voor een groot avontuur. Ik ben benieuwd of en hoe wij gedijen als nomaden!

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden