Heeft de VN wel iets om over te vergaderen?

null Beeld reuters
Beeld reuters

De Algemene Vergadering van de VN begint onder een slecht gesternte. Gisteren besloten de VS om zonder duidelijk volkenrechtelijk mandaat een oorlog te beginnen. En de klimaattop op dezelfde dag leverde ook al weinig concreets op.

Wat staat er allemaal op het spel deze week? De levens van honderdduizenden Syriërs en Irakezen, in het nauw gedreven door de extremisten van Islamitische Staat (IS). De internationale ordening misschien wel, nu de Verenigde Staten zonder degelijk volkenrechtelijk mandaat bombarderen in het Midden-Oosten. Maar zeker de geloofwaardigheid en reputatie van het forum waarin deze crisis eigenlijk opgelost had moeten worden: dat van de Verenigde Naties.

Feitelijk zou je kunnen zeggen dat de VN al decennia in continue crisis verkeert. Want wanneer werden globale problemen eigenlijk wél vlotjes in de VN-Veiligheidsraad afgehandeld? Dat neemt niet weg dat het aanzien van de VN de afgelopen jaren extra veel krassen heeft opgelopen. Herwonnen zelfvertrouwen van met name de Russen - tentoongespreid in de oorlog in Oekraïne, en in dwarsliggen in de Veiligheidsraad - is daar debet aan.

Het resultaat is evident. Gisteren besloten de VS buiten de VN om met hun Arabische bondgenoten te bombarderen in Syrië, nota bene een dag voor het begin van de jaarlijkse Algemene Vergadering van de VN. Het internationale overlegsysteem met de Veiligheidsraad als centrum speelde geen enkele rol in het besluit om IS gewapenderhand te bestrijden.

Voldongen feit
Zelfs dringt het vermoeden zich op dat de Amerikanen en hun vrienden expres zijn gaan bombarderen op het moment dat ze deden, om zo de VN en de Veiligheidsraad voor een voldongen feit te plaatsen. Zeker nu de Syrische autoriteiten - vooraf door de Amerikanen op de hoogte gesteld - min of meer akkoord zijn gegaan met de inbreuk op hun territoriale integriteit, rest de Russen de komende dagen weinig anders dan wat mokken aan de zijlijn.

President Obama zal zich natuurlijk wel (moeten) verantwoorden voor de Algemene Vergadering die hij vandaag traditiegetrouw als tweede toespreekt. Later vandaag zal hij bovendien opnieuw over de dreiging van IS in conclaaf moeten, als hij een zitting van de VN-Veiligheidsraad voorzit (de tweede keer in de geschiedenis dat een Amerikaanse president dat doet). Die heeft tot doel VN-lidstaten te bewegen iets te doen aan de financiering van IS en de toestroom van buitenlandse strijders naar de organisatie.

Een resolutie komt er waarschijnlijk wel, maar het zal ontbreken aan mogelijkheden om naleving af te dwingen. Het idee van een ineffectieve, krachteloze VN waar geen harde besluiten vallen, werd gisteren ook bekrachtigd toen meer dan honderd wereldleiders urenlang over de klimaatcrisis praatten, zonder zelfs maar de intentie te hebben om tot maatregelen te komen.

Ebola?
Is er dan niets wat de reputatie van de VN als probleemoplossend orgaan nog kan redden? Misschien toch wel. Er is immers een crisis gaande die geen geopolitieke oorsprong heeft, die humanitair is, en die ons, potentieel, allemaal zou kunnen treffen. Het Amerikaanse centrum voor ziektecontrole en -preventie maakte gisteren bekend dat als de huidige trends doorzetten in januari mogelijk 1,4 miljoen mensen besmet zullen zijn met ebola (van hen zou de helft overlijden).

Morgen heeft VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon wereldleiders bijeen geroepen om de epidemie te bespreken. De Wereldgezondheidsorganisatie meldde eerder dat er een miljard dollar nodig is om de uitbraak het hoofd te bieden, plus de inzet van medisch personeel. Mocht Ban slagen in zijn missie om de wereldleiders in beweging te krijgen, dan heeft hij het bestaansrecht van de VN voor de komende jaren bewezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden